مائده مطهری زاده

چند سالی هست که بازارِ فروشِ مرکبات در شهریورماه، با فروش نارنگی‌های زودرس، بسیار زودتر از سالیان دور، داغ می‌شود.
برداشت بیش از سه میلیون تن مرکبات از ۱۱۲هزار هکتار از باغ های مازندران در حالی با نارنگی زودرس شروع شد که امسال نیز همانند سال های گذشته باغداران نگران گسترش دلالی و واسطه بازی در عرضه مازاد بر مصرف این میوه پاییزی هستند، موضوعی که انجمن کشاورزی پیشرو استان با هدف حمایت از تولید کنندگان و مصرف کنندگان هزنیه تولید هر کیلو مرکبات را طبق بررسی همه جانبه تا ۲۰۰ هزار ریال اعلام کرده است.
دغدغه و نگرانی باغداران مازندران از بازار مرکبات در حالی است که مسوولان ارشد استان ضمن تاکید بر لزوم پرهیز از باغ فروشی، معتقدند که زمینه صادرات این میوه پاییزی امسال به کشورهای عربی همسایه و خزری به ویژه روسیه بیش از پیش فراهم شده و نگرانی ها درباره عرضه مازاد بر مصرف به بازار با قیمت مناسب کمتر از سال گذشته است.
مرکبات مازندران پس از برنج دومین محصول مهم اقتصادی و منبع درآمد کشاورزی استان است؛ محصولی که تولید مازاد بر مصرف داخلی آن امسال با توجه به فراهم شدن زمینه صادراتی به کشورهای عربی به خصوص عراق و روسیه، باید بیشتر به بازار جهانی صادر شود.
گرچه چرخ کشاورزی مدرن و پیشرفته در مازندران طی یک دهه اخیر سرعت بیشتری به خود گرفته است، اما به دلیل شکل نگرفتن زنجیره تولید همواره دلالی و واسطه بازی در بازار انواع محصولات کشاورزی مورد اعتراض همه از جمله تولید کنندگان، مسوولان و مصرف کنندگان است. هرچند طی چند سال اخیر باغداری مرکبات مازندران به نسبت در همه فرایند های تولید تا بازار مصرف از موفقیت چشمگیری برخوردار شده است، اما عبور از مرز تولید سه میلیون تن مرکبات در این خطه شمالی به برنامه ریزی جدی نیاز دارد.
کارشناسان اقتصادی بخش کشاورزی و صاحبان باغ های تجاری مرکبات مازندران معتقدند که پشت گرمی باغداران به سیاست های حمایتی دولتی در کنار گسترش آشنایی باغداران با مدیریت محصولات باغی در انبارداری فنی، مقابله بموقع با آفات و کاهش ضایعات سبب شده است تا این روزها دست افراد سود جو از محل تولید تا بازار مصرف بشدت کوتاه شود، اما لازمه دوام این وضعیت توسعه بازارهای داخلی و خارجی این محصول است که باید به صورت جدی دنبال شود.
یکی از کارشناسان و صادر کنندگان مرکبات با بیان اینکه مازندران با بیش از سه میلیون تن مرکبات پس از کشور اسپانیا رتبه هفتم تولید مرکبات دنیا را دارد، گفت: یعنی این خطه شمالی در حالی که سه درصد تولید مرکبات دنیا را به خود اختصاص داده است اما کمتر از یک درصد صادرات دنیا را دارد،
عباس آراسته با توضیح این نکته که اسپانیا با تولید ۶ میلیون تن مرکبات، ۲۷ درصد صادرات مرکبات دنیا را دارد، افزود: نکته بسیار مهم این است که مرکبات مازندران دربین همه تولید کنندگان مرکبات دنیا طرفدار خاص و همواره بازار پسندی فوق العاده ای دارد.
وی ادامه داد:‌ امروز باغداران مرکبات مازندران نیاز به حمایت مسوولان دارند، اگر این حمایت عملیاتی نشود کشاورزی باغداری استان با چالش حفظ زمین مواجه خواهد شد.
وی اظهار داشت: بررسی ها نشان می دهد که با اجرای کشت متراکم باغ مرکبات از هر هکتار طبق آنالیز فعلی ارزش پول کشورمان ۳۰ تا ۵۰ میلیارد ریال درآمد کسب می شود، اما اکنون این درآمد کمتر از هفت میلیارد ریال است که با توجه به هزینه تولید اصلا به صرفه نیست.
وی متوسط تولید مرکبات در دنیا را بین ۷۰ تا ۱۳۰ در هر هکتار اعلام کرد و گفت:‌این آمار در کشورمان و به خصوص مازندران کمتر از ۲۵ تن است، مازندران خواستگاه تولید مرکبات در دنیا است و طبق اظهار رسمی فائو ایران متنوع ترین تولیدات مرکبات دنیا را دارد که البته این ویژگی علاوه بر مزیت ها خطر فعالیت انواع آفات و بیماری ها را به همراه دارد.
آراسته که تولید کننده نهال مرکبات و صادر کننده انواع نارنگی پرتقال مازندران نیز است، با ذکر این نکته که مدیریت بر بازار مرکبات از سوی مسوولان کم رنگ است، توضیح داد: اختلاف پنج تا هفت برابری قیمت مرکبات سر باغ تا بازار مصرف واقعیت انکار ناپذیر است. در حالی که هزینه اصلی را تولید کنندگان متقبل می شوند، به همین دلیل انجمن کشاورزی پیشرو مازندران آنالیز قیمت را به درستی انجام داده است.
وی تصریح کرد: طبق اعلام رسمی جهاد کشاورزی مازندران، در حال حاضر بیش از ۴۰ تا ۵۰ میلیون اصله درخت مرکبات در استان وجود دارد که در هر سال حدود سه میلیون اصله نهال در قالب باز سازی، احیا و یا ایجاد باغ مرکبات جدید در استان تولید می شود، پس وقتی شاهد میزان تولید با عدد تقریبا ثابتی هستیم، نشان دهنده این است که مدیریت باغ امروز ضعیف شده و دلیل اصلی آن صرفه اقتصادی آن است. به گفته آراسته به طور یقین افرادی مخل،

بازار اقتصادی مرکبات مازندران را در اختیار دارند و همچنان به تولید و باغداران ضربه می زنند و به نظر می رسد تصمیم های غیر کارشناسی مسوولان دولتی، به تولید کنندگان و مصرف کنندگان نیز ضربه می زند. وی ادامه داد: دولت باید تعداد توزیع کنندگان مرکبات را بیشتر کند، حمایت دیگری که دولت می تواند به باغداران مرکبات انجام دهد، اجازه ایجاد انبار فنی در باغ های مرکبات است تا میوه ها در بازه زمانی حدود ۲ ماهه فرصت برداشت، به یکباره وارد بازار نشود، یعنی میزان تولید ما به نسبت زمان ۲ ماهه برای فروش محصول در بازار داخلی زیاد است، از سوی دیگر مشکلات صادرات مرکبات هم نیز همچنان جود دارد. وی با تاکید بر این که زنجیره باغداری در مازندران ناقص است، اظهار داشت: حمایت دولت از باغداران برای ایجاد انبار فنی و سردخانه در باغ های تجاری مازندران ضروری است، یعنی تسهیلات باید به باغداران به موقع به باغداران تجاری و فنی پرداخت شود. وی تصریح کرد: اگر قیمت میوه مرکبات دارای حاشیه سود منطقی برای باغداران داشته باشد، ایجاد باغ مدرن با کشت متراکم کار سختی نیست. حلقه مفقوده این است که هزینه تمام شده قیمت مرکبات باید به درستی محاسبه شود تا فروش میوه از سوی باغداران با حاشیه سود ایجاد شود.
آراسته اضافه کرد: بررسی ها نشان می دهد که پرتقال تامسون مازندران در کشورهای حاشیه دریای خزر به خصوص روسیه حدود ۶۵۰ هزار ریال در هر کیلو گرم عرضه می شود، اما همین میوه سال گذشته سر باغ کمتر از ۸۰ هزار ریال از باغداران خریداری شد. مرکبات مازندران خوش خوراک و زیباترین میوه پاییزی در بازارهای خارجی است یعنی زمانی که مرکبات مازندران در بازار کشورهای حاشیه دریای خزر وجود دارد، میوه مرکبات دیگر کشورها بازاری ندارد.
وی گفت: هزینه تمام شده هر کیلو مرکبات در سال جاری طبق آنالیز انجمن کشاورزی پیشرو مازندران ۲۰۰ هزار ریال است که با ۱۷ درصد حاشیه سود باید تا ۲۵۰ هزار ریال به فروش برسد تا باغ مرکبات استان حفظ و باغداران نسبت به کشت متراکم اقدام عملی کنند. به گفته وی کشت متراکم باغداری مرکبات مهمترین روش در صنعت باغداری فنی در دنیا است، کاهش مصرف سموم، مقابله طبیعی با حوادث غیر مترقبه به ویژه سرما و یخ زدگی و تولید محصول یک دست و بازار پسند از مزیت های این نوع کشت در باغداری پیشرفته دنیا است.

دلالی با اقتصاد چه می‌کند؟!
اصولا در جوامعی که تولید حرف اول را نمی‌زند دلالی جای فعالیت تولیدی را می‌گیرد. خصوصا در کشوری مثل ایران که دلالی رونق زیادی در همه زمینه‌ها دارد.
دلالی یعنی کالایی را با قیمت کمتر خریداری و با قیمت بیش از واقع به نفر بعدی فروختن، اما آیا این کار ایرادی دارد؟
اگر این کار در حد خرید و فروش عادی باشد، خیر! اما اگر این عمل باعث ایجاد بازار سیاه شود ضررهای بسیاری را به جامعه تحمیل می‌کند. چطور؟
به عنوان مثال در بازار ارز در مقاطعی با توجه به عرضه کم دلار دولتی عده‌ای دلار دولتی را خریداری نموده و به قیمت‌های بالاتر به افراد دیگر می‌فروختند. این چرخه ادامه پیدا کرد تا دلار مدام با افزایش قیمت مواجه می‌شد. آسیب گرانی دلار متوجه تمام مردم و حتی خود دلال‌ها می‌شد.
شاید بگویید که اقتضای بازار چنین بوده است. بله شاید در مقاطعی اثر اقتصاد جهانی باعث گرانی کالایی خاص شود. اما در جوامع پیشرفته آیا این طور مسایل به حال خود رها می‌شود؟
اگر سیستم درستی بر مجموعه حاکم باشد، دلال ها نمی‌توانند رشد کنند. به عنوان مثال دلال‌ها در ابتدای سال ۹۷ با ضرب العجل دولت مهار و کنترل شدند و گرنه همچنان قیمت ارز توسط چند دلال بالا می‌رفت و ضرر این ماجرا متوجه ۸۰ میلیون ایرانی می‌شد.

آیا دلال‌ها خود سودی می‌برند؟
شک نکنید که هیچ سودی نمی‌برند! اگر از دیدگاه وسیع‌تری نگاه کنیم درست است که شاید سودهای مقطعی عایدشان بشود، اما فرض کنید یک دلال مسکن ملکی را به قیمت مثلا ۳۰۰ میلیون خریداری می‌کند و حال با ایجاد تشویش در بازار آن ملک را به مبلغ ۳۵۰ میلیون می‌فروشد. در گام بعدی و آشفته بازار ملک را دوباره به قیمت ۳۷۰ و سپس ۳۹۰ و سپس ۴۰۰ در مدت کمی خرید و فروش می‌کند. شاید در نگاه اول بگویید ۱۰۰ میلیون سود کرده است!! اما اگر خوب توجه کنید حال همان ملک قیمتی در حدود ۴۰۰ میلیون دارد و اگر این جناب دلال مجددا همان ملک را بخواهد بخرد باید ۴۰۰ میلیون بابت آن پرداخت کند!

حال شما بگویید آیا سودی داشته است؟!
تنها اتفاقی که در اینجا افتاده یک حق بنگاهی و کمیسیون به جیب واسطه خرید و فروش رفته است. اما اشتباه نکنید، حتی همین مبلغ هم مقطعی است و اگر جامع‌تر نگاه کنید حال دیگر همان مشاور هم وقتی صبح از خانه‌اش بیرون می‌آید خانه گران شده و به تبع آن همه چیز گران شده و حتی درآمد او نیز کاهش یافته است و این دقیقا همان ضرری است که جامعه از قِبَلِ دلالی می‌بیند!
دلال ها برای هر اقتصاد و هر کسب و کاری مثل آفت عمل می‌کنند و درخت اقتصاد را دچار بیماری می‌کنند. ضرری که «دلال و دلال بازی» برای اقتصاد دارد خیلی بیشتر از آن است که فکرش را بکنید.
اما این وظیفه دولت‌هاست که دلال‌ها را کنترل کنند، مهم‌تر از آن، این خودِ مردم هستند که عاقلانه به خرید و فروش بپردازند و قیمت‌های عاقلانه و متناسب با مواد اولیه را تعیین و اعمال نمایند. گران کردن اجناس به نفع هیچکس نیست و به تَبَع آن فقط یک تورم به جامعه تحمیل می‌شود که تنها عده‌ای سودهای مقطعی می‌برند و در نگاه کلی همگی دچار ضرر خواهند شد.