مائده مطهری زاده
هر زمانی از شبانه روز که باشد فرقی ندارد، گره کور ترافیکی دست از سر خیابانها برنمیدارد. یک استان در محاصره ترافیک است و هیچ فرد و نهادِ حقوقی هم در استان مسوولیتِ آن را برعهده نمیگیرد.
مرکز استان با آن کمربندی درب و داغانش که گویی از وسط شهر میگذرد و اطلاق نامِ کمربندی (رینگ شهری)، بر آن محلی از اعراب ندارد و با وجود خیابانهایی که بیشتر به کوچه پسکوچه میماند تا خیابانهایی برای عبور و مرور شهروندان، واقعا جای هیچ حرف و حدیثی را باقی نمیگذارد. این روزها ترافیک به هیچ دیدار کاری و قرار ملاقات عاشقانه و غیرعاشقانهای رحم نمیکند؛ کلافگیِ رانندگان تاکسی و شخصی امر غیرقابل انکاری است. بعضی از رانندگان، مدام از ترافیکِ عذاب آور شهر مینالند و برخی دیگر هم در مکالماتشان با مسافر، اظهار میکنند که دیگر نسبت به ترافیکِ پرحجم شهری سِر (بی اعتنا) شدهاند. گرچه اتومبیلهای تک سرنشین، مزید بر علت شدهاند و تعدادِ ماشینها از تعدادِ آدمها بیشتر شده است، اما هیچکدامِ اینها توجیهی برای ترافیک کمرشکنِ شهری محسوب نمیشود. عرضِ کمِ خیابانها و نبودِ مهندسیِ ترافیک و رهاشدگی شهر به حال خودش، کاملا مشهود است. این همذاتپنداریِ کودکانه و عامدانه با کلانشهرهایی همچون تهران، این روزها عجیب حالِ مازندرانیها را گرفته است. هرچند با توسعه مناطق شهرنشینی، افزایش خودرو و تردد بین شهرها برای بازگشایی گرههای ترافیکی شهرها کمربندیهای متعدد در مازندران ساخته شد تا تردد خودروها به خارج از شهرها هدایت شود اما دیدگاههای کارشناسان حاکی از آن است که این راهکار نتوانسته به معضل ترافیکی شهرهای مازندران خاتمه دهد.
مازندران ۶۳ شهر دارد و از حدود سه میلیون و ۳۰۰ هزار نفر جمعیت آن بر اساس آمار رسمی سال ۱۳۹۵ حدود ۵۸ درصد این جمعیت یعنی رقمی معادل یک میلیون و ۹۱۲ هزار و ۷۳۹ نفر در شهرها ساکن هستند.
ضمن پُرتعداد بودن جمعیت شهرنشینها در مازندران که باعث شده در استانی که به قطب کشاورزی و روستایی معروف است بیشتر جمعیت در شهرها ساکن شوند و کفه ترازوی شهرنشینی در این استان سنگینی میکند در برخی شهرها حتی عنوان پُرتراکمترین شهر در کشور را از آن خود کند. قائمشهر نمونهای از این دست شهرهای مازندران به شمار میرود که به استناد سخنان مسوولان امر براساس آمارهای رسمی در هر کیلومترمربع شهر قائمشهر ۶ هزار و ۵۳ نفر سکونت میکنند که ازاین شهر به عنوان پرتراکمترین شهر مازندران و در سطح کشور بعد از تهران از آن یاد میشود . در کنار وضعیت این چنینی تراکم جمعیتی بافت قدیمی خیابانها و مسیرهای تردد شهری بخش دیگری از تصویر شهرهای مازندران است به طوری که با توجه به اینکه جمعیت کمتری در شهرهای مازندران ساکن بودند و تردد خودروها کم بود خیابانهایی متناسب با جمعیت آن زمان ایجاد شد که جوابگوی آن تعداد جمعیت و تعداد پایین خودروها بود و افرادی که آن دوران را به یاد دارند همواره از نبود ترافیک و مشکلات آن سخن میگویند. در این سالها و افزایش رغبت مازندرانیها به سکونت در شهرها و به دنبال آن افزایش تعداد خودروها باعث شد تا مردم این استان به معضل ترافیکهای سنگین که غالبا شهرهای بزرگ همچون تهران، مشهد، اصفهان و تبریز که با جمعیت خیلی بیشتر از این استان گرفتار هستند درگیر باشند. با توجه به کمبود زمین و ساختوسازهایی که در اطراف خیابانهای شهری مازندران وجود داشت عملا اجرای عملیات تعریض و بازگشایی به میزان مورد نیاز عملی نبود و شهرداران به صورت محدود میتوانست بازگشایی را انجام دهند و البته این میزان بازگشایی و تعریض مسیر هم نتوانست جوابگوی حل معضل باشد. به همین دلیل ایجاد کمربندیها گزینه بعدی برای رفع گرههای ترافیکی در سطح شهرهای مازندران به اجرا در آمد و بخشی نیز در حال اجرا است تا از این طریق شهروندان استان بدون اینکه به داخل شهرها بیایند با طی کردن مسیر کمربندی شهر را دور زده و به مقصد برسند و به نوعی کابوس ترافیک استان پایان یابد. رصد و مشاهدات عینی از وضعیت تردد کمربندی نقاط مختلف مازندران نشان میدهد عملا این گزینه علاوه بر اینکه نتوانست از حجم ترافیک درون شهرها بکاهد حتی کمربندیها هم اکنون در حصار ترافیک محصور ماندهاند و در غالب اوقات ترافیک پُرحجم این مسیرها را نیز در برگرفته است. بسیاری از شهروندان مازندرانی برای فرار از ترافیک داخل شهرها مسیر خود را به سمت کمربندی ها هدایت می کنند اما این گزینه نیز جوابگو نیست و باید مدت زمان طولانی را در این مسیر صرف کنند.
کمربندی شهیدان سادات نیا که مسیر ۲ میدان جانبازان و امام خمینی(ره) در قائمشهر را به هم متصل میکند و خودروهایی که در این مسیر تردد میکنند عملا چند خیابان این شهر از جمله خیابانهای کارگر، امام خمینی، شریعتی و آیت الله صالحی مازندران را طی کردهاند. اما ترافیک به وضعیت هر روزه این کمربندی مبدل شده است. رضا اکبری از جمله شهروندان قائمشهری که به این موضوع اذعان میکند. وی گفت: با توجه به قرارگیری محل کار و سکونتم در ۲ خیابان کارگر و امام خمینی(ره) هر روز در حال تردد در مسیر کمربندی شهیدان سادات نیا هستم تا از ترافیک داخل شهر خلاص شود. وی ادامه داد: اگر تا قبل از این با ورود به داخل شهر قائمشهر میبایست حدود یک ساعت در ترافیک خیابانها معطل میماندم اکنون در کمربندی نیز با همین میزان ترافیک مواجه هستم. وی گفت که این مدت معطل ماندن در ترافیک مربوط به یک یا دو روز نیست و در تمامی روزهای هفته این ترافیک کلافه کننده گریبانگیر مردم است. عزت الله احمدی نیز از جمله شهروندان ساکن شهر بابل است که وضعیت ترافیک کمربندیهای این شهر را کلافه کننده توصیف میکند. وی در این باره طی مصاحبهای گفت: وضعیت ترافیکی موجود در کمربندیها نشان میدهد که چه از داخل شهر تردد کنیم یا از مسیر کمربندیها مجبور به تحمل ترافیک هستیم. وی ادامه داد: در حالی که تعریف کارکرد کمربندیها همواره از دور زدن ترافیک درون شهرها عنوان میشود اما در عمل آن چیزی که در کمربندی شهرهای مازندران دیده میشود چیزی خلاف تعریفهای تعیین شده است. استاندار مازندران ماه جاری در سفر شهرستانی به غرب مازندران در همین ارتباط گفت: زیرساختهای این استان طی این سالها به موازات تغییرات جمعیتی و میزان خدماتی که ارایه میدهد توسعه پیدا نکرده است و تا وضعیت مطلوب فاصله زیادی دارد. در مازندران تا پیش از انقلاب اسلامی طول راهها، آزادراه ها، بزرگراه و راه اصلی، راه فرعی، راه روستایی آسفالته و راه روستایی شوسه و خاکی آن رقمی کمتر از پنج هزار کیلومتر بود و در این استان در آن سالها حتی یک کیلومتر آزادراه وجود نداشت. در آن سالها طول کل راههای این استان سه هزار و ۲۲۹ کیلومتر بود رقمی که اکنون این میزان به ۱۰ هزار و ۵۰۲ کیلومتر افزایش یافته است.
طرح ایجاد مسیر کنارگذر در استان مازندران در مسیر شهرهای رامسر، چالوس، نور، محمودآباد، آمل، بابل، ساری و بهشهر برای کاهش بار ترافیکی در نظر گرفته شد که بنا به اعلام شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور که به عنوان مجری این طرحها به شمار میرود طول این پروژه ۳۲۵ کیلومتر است که در مسیر خود کنارگذرها در شهرهایی که نیاز به اجرای این طرح داشتهاند آغاز و اجرایی شده است. از دیگر طرحها در این زمینه ساخت کمربندی جنوبی برای اتصال بین شرق و غرب مازندران است که در اوایل دهه ۹۰ به بهره برداری رسید. این کمربندی از مسیر جاده بابل، آمل، شهید صالحی و گنج افروز میگذرد. طول این کمربندی بیش از ۱۶ کیلومتر است. کمربندی محمود آباد که در محور شرقی شهرستان قرار دارد جاده هراز را به کناره در مازندران متصل میکند و این پروژه هم با هدف تسهیل کردن بار ترافیک در این شهرستان احداث شد اما این کمربندی همچون دیگر کمربندیها نتوانست است در زمینه کاهش بار ترافیکی آنچنان مثمرثمر باشد. اینها مواردی از اجرای طرحهای کمربندی در شهرهای مازندران است که با توجه به شرایط بوجود آمده از کارکرد و هدف اصلی آن محقق نشده است. با توجه به تمامی اقدامات زیرساختی انجام شده و در حال انجام ترافیک همواره به عنوان یکی از معضلات مهم مازندران از سوی مسوولان مطرح است به طوری که استاندار مازندران از ترافیک و پسماند به عنوان دو معضل مهم استان یاد کرد و از نمایندگان مجلس شورای اسلامی خواست تا با توجه خدماتی که مازندران در سطح ملی به تمامی ایرانیان ارائه میدهد، در حل این معضلات کمک کنند. سید محمود حسینی پور گفت که مازندران گذشته از میزبانی دهها میلیون گردشگر در سال، به منزل دوم بسیاری از ایرانیان شده است چون بخشی از شهروندان دیگر استانهای کشور در مازندران برای خودشان دارای خانه هستند . استاندار مازندران همچنین بر ضرورت ساخت اتوبان ساحلی برای حل معضل ترافیک استان تاکید کرد و گفت: در حال حاضر وضعیت ترافیک به گونهای است که در ایام پیک مسافری در پایان هفته ترافیک استان قفل میشود و طی مسیر از شرق تا غرب استان که کمتر از ۴۰۰ کیلومتر است بیش از هشت ساعت زمان میبرد. وی با اظهار اینکه جاده مازندران به خاطر گردشگرپذیری و ارائه خدمات در سطح ملی بیشترین تردد خودرویی کشور را دارند، افزود: متاسفانه در این زمینه هم با اینکه خدمات در سطح ملی ارائه میکنیم ولی بودجه استانی میگیریم که لازم است از سوی مجلس شورای اسلامی مورد توجه قرار گیرد.
حسینی پور ساخت جاده ساحلی را تنها گزینه حل مشکل ترافیک داخل استان دانست و گفت که با توجه به ایجاد سازههای مختلف در حاشیه جادههای کنونی استان به خاطر تردد بالای خودرویی و ارائه خدمات به مسافران و گردشگران، طرح تعریض جادههای موجود هزینه بر و گاهی غیرممکن خواهد بود. وی همچنین از وضعیت ناتمام آزاده راههای تهران – شمال با گذشت بیشتر از دو دهه انتقاد کرد و افزود که ترافیک ۱۰ تا ۱۲ساعته از تهران تا مازندران نه تنها در شان کشور نیست، بلکه سبب میشود نتوان از ظرفیت گردشگری استان به درستی استفاده کرد. استاندار مازندران با تاکید بر اینکه اگر معضل ترافیک حل شود، این استان میتواند به یکی از مقاصد مهم گردشگری شهروندان کشورهای همسایه تبدیل شود، توضیح داد: اگر محور گردشگری مازندران را فعال کنیم، میتوانیم شهروندان همین کشورهای همسایه را که برای زیارت امام رضا (ع) به ایران سفر میکنند به مازندران بیاوریم و از اینجا به مشهد برای زیارت ببریم تا هم زیارت و هم سیاحتشان را داشته باشند.
