مائده مطهری زاده
این روزها در مجامع محیط زیستی کشور همه جا سخن از آمدن یا نیامدن «امید» است. چنان چشمها در انتظارش به تماشای تالاب فریدونکنار نشسته است که گویی همین یک فقره امید در دلها باقی مانده و اگر نیاید، ناامیدی مطلق همه جا را فرا میگیرد؛ چنانکه وقتی پیروز مُرد، همه ایرانیها شکست را با گوشت و پوست و استخوان خود لمس کردند.
البته اینکه این گرهزدنها و پیوندهای محیط زیستی با امید و پیروزی و ایران تا چد حد درست است یا غلط، کار ما نیست، ولی آنچه اهمیت دارد، نشانهها و نمادهایی از زیستن و صبر بر مشکلات و مقاومت و تلاش برای حفظ بقاست که وقتی یک به یک در افقهای ناپیدا محو میشوند، دریچهای از حیات برای همیشه بسته میشود.
انتشار خبر مشاهده «امید» تک درنای سیبری در تالاب فریدونکنار در فضای مجازی مازندران موجی از خوشحالی در میان دوستداران حیات وحش ایجاد کرد اما محیط زیست فرود و مشاهده این پرنده در استان را
رد میکند. طی روزهای اخیر اخباری مبنی بر اینکه اهالی روستاهای همجوار تالاب فریدونکنار “امید” تک درنای سیبری را دیدند در شبکههای مجازی به صورت گسترده منتشر شد که به نظر میرسید پایان چشم انتظاری دوستداران به این تک پرنده درنای سیبری در جهان باشد. آنچه در اخبار شبکههای مجازی مازندران بیان شد دیده شدن یک بال درنا در تالاب فریدونکنار است که مردم بومی منطقه آن را گزارش دادند و این خبر ذهنیت را به سمت «امید» کشاند که احتمالا پرنده رویت شده همان تک درنای سیبری پرنده باارزش زمستان گذر فریدونکنار است. امید تک درنای سیبری باقی مانده از گله غربی این نوع درناها که در این زمان در سالهای گذشته برای زمستان گذرانی به مازندران میآمد اما امسال تاخیر چند هفتهای آن باعث سوالاتی شده که آیا این پرنده زنده است و به مازندران میآید؟ را در اذهان ایجاد کرده است.
امید هفتم آبان پارسال در تالاب فریدونکنار فرود آمد و طبق روال همه ساله انتظار میرفت تا به امروز که ۲۱ روز از آبان ماه میگذرد به استان میآمد اما این امید دوستدارانش به ناامیدی مبدل شده است.
در طول تاریخ زندگی این پرنده نه چندان جوان همواره زمستان گذرانیش به مدت چهار ماه در تالاب فریدونکنار سپری میشد چه زمانی که با جفت خود «آرزو» بود و چه پس از آن و تنهایی این مسیر چند هزار کیلومتری را طی میکرد. کنکاش در سیر فرود این تک درنای سیبری همواره این پرنده تا این مدت از سال یعنی چهارم آذرماه به مازندران میآمد.
پاییز ۱۴۰۰ چهاردهمین سفر امیدِ تنها به مازندران آغاز شد و هفتم آبان در تالاب بینالمللی فریدونکنار فرود آمد و یک هفته زودتر وارد مازندران شد تا دوره حدود چهار ماهه حضورش در این استان را بگذراند.
در سال ۱۳۹۹ هم در ۱۴ آبان «امید» به مازندران آمد و چشم دوستداران محیط زیست را روشن کرد. هر چند در آن زمان این پرنده ۲ هفته دیرتر از سال گذشته وارد مازندران شد و در آن سال دل نگرانیهای زیادی برای دوستدارانش ایجاد کرده بود.
اما امید سال ۱۳۹۸ نگذاشت دوستدارانش خیلی چشم انتظار بمانند و زودتر از سالهای قبل تک درنای سفید سیبری به مازندران بازگشت و در ۲۹ مهر ماه در تالاب فریدونکنار فرود آمد که همان زمان شرایط مناسب آب و هوایی و فراهم بودن ذخیره غذایی کافی را به عنوان عاملی در یک ماه زودتر از سالهای پیش آمدن این پرنده برای زمستان گذرانی در تالاب فریدونکنار عنوان شد.
تالاب فریدونکنار زیستگاه زمستانگذرانی درنای سیبری غربی است و این پرنده برای مصون ماندن از سرمای سیبری میبایست به این تالاب بیاید اما امید هنوز به مازندران نیامده است. مدیرکل حفاظت از محیط زیست مازندران گفت: پس از انتشار مطالبی در خصوص دیده شدن یک بال درنا در تالاب فریدونکنار موضوع در دستور کار محیط بانان استان قرار گرفت. عطالله کاویان افزود: اعزام محیط بانان به تالاب برای بررسی این موضوع که پرنده مشاهده شده آیا امید است یا نه انجام شد.
وی ادامه داد: محیط بانان طی مدت یک روز استقرار در تالاب و مشاهده وضعیت پرنده و بررسی آن دریافتند که پرنده مورد نظر امید نبوده است.
به گفته مدیرکل حفاظت از محیط زیست مازندران با توجه به بررسیهای دقیق انجام شده از سوی محیط بانان اینکه پرنده مشاهده شده امید باشد منتفی است.
وی گفت: امید همه ساله اواخر مهر و اوایل آبان در تالاب فریدونکنار فرود میآید و در این سالها هرازگاهی زمان فرودش با تاخیر همراه بود.
کاویان ادامه داد: به طوری که در یکی از این سالها ۳۰ آبان و سال دیگر ۱۴ آذر در این تالاب فرود آمد که همگی آنها به شرایط آب و هوایی بستگی دارد.
مدیر کل حفاظت محیط زیست مازندران توضیح داد: در این مدت ۱۵ سال مهاجرت و زمستان گذرانی این پرنده در تالاب فریدونکنار در سال ۱۳۸۸ اصلا به مازندران نیامد و تمام فصول سردسال را در توقفگاههای مسیر سپری کرد. وی اظهار داشت: اینکه امید تاکنون به مازندران نیامده را نمیتوان دلیل بر از بین رفتنش گذاشت و شاید در حال حاضر شدت سرما به آن حد نرسیده باشد که پرنده احساس کند تا برای زمستان گذرانی به مازندران مهاجرت کند.
هرساله از اواسط شهریور تا اواسط زمستان تالاب و آببندانهای مازندران میزبان گونههای مختلف پرندگان از نقاط سردسیر کشورهای حاشیه دریای خزر است که به امید یافتن مکان گرم و غذا به این مقصد عزم سفر میکنند.
بنا برآمار اداره حیات وحش محیط زیست مازندران بیشتر از ۷۰ گونه از پرندگان مهاجر بومی و غیر بومی به تالابها و آبگیرهای این استان کوچ زمستانی دارند.
غازها، فلامینگوها، آبچلیکها، باکلانها و حواصیلها از جمله پرندگان مهاجری هستند که برای در امان ماندن از گزند سرمای فصول سردسال به تالابها و آب بندانهای مازندران میآیند و چند ماه را در این خطه از شمال کشور سپری میکنند. میل و گرایش این پرندگان برای آمدن به استان تحت الشعاع شرایط فضای منطقهای دارد که قرار است در آن فرود بیایند از جمله مهمترین آنها میزان آبگیری تالابها و آبگیرهایی همچون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گلپل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است. چرا که آبگیری مناسب و خوب آب بندانها و آبگیرها باعث فراهم شدن محیط مناسب رشد و نمو مساعد گونههای جانوری و حشرات و گونههای گیاهی میشود که به عنوان بسته تغذیه ای پرندگان زمستان گذران به شمار میروند.
مازندران علاوه برتالاب بینالمللی میانکاله و ۲ تالاب فریدونکنار و کیاسر ۹۱۵ قطعه آب بندان به مساحت حدود ۱۸ هزار هکتار دارد و مناسبترین زیستگاه برای پرندگان مهاجر محسوب میشوند. بیشتر پرندگان مهاجر برای زمستان گذرانی روزهای سردسال را در تالاب میانکاله بهشهر سپری میکنند.
بنا به اعلام اداره کل حفاظت از محیط زیست مازندران، بیش از ۳۵۵ گونه پرنده، ۱۷ گونه خزنده، ۹ گونه دوزیست، ۲۷ گونه مار، سه گونه لاک پشت، ۶۳ گونه پستاندار و ۷۰ گونه آبزیان آبهای داخلی تنوع جانوری این استان است. مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران گفت: بارندگیهای خوب پاییز امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش قابل توجهی در آمارهای آبی استان ایجاد کرد و آورد رودخانههای استان را نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۵۶ درصد افزایش داد. حیدر داوودیان اظهار داشت: از ابتدای سال آبی تاکنون ۵۰ میلیون متر مکعب آب در سدهای استان ذخیره شده است. آورد رودخانههای استان در آبان امسال ۱۶۲ میلیون متر مکعب بود که ۴۴ درصد نسبت به آبان پارسال افزایش و ۱۱ درصد نسبت به مدت مشابه درازمدت کاهش نشان میدهد. وی ادامه داد: از ابتدای سال آبی ۳۳۶ میلیون مترمکعب آورد رودخانههای استان بود که نشان میدهد نسبت به سال گذشته ۵۶ درصد افزایش و نسبت به درازمدت حدود ۱۰ درصد عقب ماندگی داریم. به عبارتی دیگر آمارها نشان میدهد که با وجود بارندگیهای خیلی خوبی که داشتیم هنوز نسبت به دوره درازمدت عقب هستیم. داوودیان افزود: در حال حاضر کل آب ذخیره شده در سدهای استان ۱۳۵ میلیون مترمکعب است که ۳۰ درصد پرشدگی مخازن سدهای در حال بهرهبرداری استان را نشان میدهد. از ظرفیت ۴۰۵ میلیون متر مکعبی آببندانهای استان نیز در حال حاضر ۶۱ میلیون متر مکعب پر است.
به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران در حال حاضر سد شهید رجایی ۳۳ میلیون متر مکعب، سد گلورد ۷.۵ میلیون مترمکعب و سد البرز ۷۷ میلیون مترمکعب آب ذخیره شده دارند.
رئیس اداره حیات وحش محیط زیست مازندران گفت: سالانه بیشتر از ۲۰۰ هزار بال پرنده مهاجر برای زمستان گذرانی به مازندران میآیند که البته سالهای قبل فراتر از این میزان پرنده به استان میآمدند.
کوروس ربیعی افزود: با توجه به تغییرات اقلیمی بوجود آمده طی این سالها از تعداد حضور پرندگان مهاجر زمستان گذر به این استان کاسته شد و از تعداد بیشتر از یک میلیون بال به بیشتر از ۲۰۰ هزار بال در حال حاضر رسیده است. وی ادامه داد: از اواسط شهریورماه فرود پرندگان مهاجر زمستان گذر در مازندران رویت شد و این روند همچنان ادامه دارد. به گفته رئیس اداره حیات وحش محیط زیست مازندران در حال حاضر فلامینگوها، غازهای وحشی و دیگر پرندگان مهاجر به استان آمدند که بیشتر حضور و فرود پرندگان در تالاب میانکاله است.
وی عنوان کرد: ارزیابی ها و مشاهدات نشان میدهد به نسبت سال گذشته ۳۰ درصد میزان حضور پرندگان مهاجر زمستان گذر در مازندران بیشتر شده است و اصلیترین عامل این حضور بیشتر پرندگان ناشی از آبگیری مناسب مکان زمستان گذرانی آنها از جمله آب بندانها و آبگیرها است. ربیعی، اوج حضور و فرود پرندگان زمستان گذر در مازندران را آذرماه اعلام کرد و گفت: پیش بینی میشود تعداد پرندگان مهاجر بیشتری نسبت به سالهای قبل در این استان برای زمستان گذرانی حضور یابند.
