آخرین اخبار :
  • منتشر شده در دوشنبه, 27 خرداد 1398 09:55

اهمیت و ضرورت استفاده شهروندان از باغ گیاه شناسی

 
 
 

شروین نوشین/


کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری/

 

مقدمه
باغ گياه‌‌شناسي مكاني است كه در آن مجموعه‌اي از گياهان بومي و غير بومي در فضاي باز و در گلخانه‌‌ها كشت مي‌‌شوند و نقش مهمي در زمينه‌‌های مختلف تحقيقاتي از جمله علوم گياهي و باغباني، آموزش عمومي و آشنا ساختن مردم به اهميت گياهان و لزوم حفاظت از آن‌‌ها بر عهده دارند. به علاوه باغ گياه‌‌شناسي به عنوان ذخيره ژنتيكي گياهان در معرض خطر انقراض مورد استفاده قرار می‌‌گیرد. در باغ‌‌هاي گياه‌‌شناسي امكانات لازم براي مطالعه و تحقيق درباره تنوع زيستي وحفاظت از آن‌‌ها فراهم مي‌باشد. با بهره‌‌گيري از روش‌هاي مختلف علمي، امكان شناخت گونه‌هاي گياهي كشور فراهم گشته و محدوده پراكنش آن‌‌ها تعيين مي‌گردد. تحقيق در زمينه روش‌‌هاي تكثير و پرورش گونه‌هاي با ارزش از نظر حفاظتي و اقتصادي از موضوعات ديگري است كه در باغ‌‌هاي گياه‌‌شناسي به آن پرداخته مي‌‌شود.

باغ‌‌هاى گیاه‌‌شناسى یکى از ارگان‌‌هاى تحقیقاتى و ترویجى هستند که ضمن انجام تحقیقات در زمینه شناخت گیاهان و پتانسیل‌‌هاى بالقوه آن‌‌ها نقش مهمى در حفاظت از گیاهان در خارج از رویش‌‌گاه اصلى و اشاعه فرهنگ زیست محیطى دارند.
انسان همواره در پى استفاده از گیاهان محیط‌‌هاى طبیعى اطراف خود بوده و در این راستا اقدام به جمع آورى، کاشت و اهلى نمودن گونه‌‌هاى مختلف کرده است. استفاده از گیاه به عنوان غذا و دارو جزء اولین موارد شناخت گیاهان بوده است. به تدریج با پیشرفت جوامع بشرى استفاده از گیاهان براى مصارف صنعتى و در فضاهاى سبز عمومى، جنگل‌‌کارى‌‌هاى مصنوعى و احیاء مناطق تخریب یافته شکل گرفت. در سال‌‌هاى اخیر، کلکسیون‌‌هاى زنده گیاهى به عنوان منابع با ارزش تنوع ژنتیکى توجه زیادى را به خود معطوف داشته‌‌اند. این مجموعه‌‌ها در راستاي حفظ و نگهدارى گونه‌‌هاى گیاهى مختلف و انجام تحقیقات کاربردى و پایه‌‌اى به‌‌روى گیاهان نقش مهمى ایفا مى کنند.
باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر به عنوان یک جذبه عظیم گردشگری محسوب می‌‌شود. با توجه به اینکه سکوی پرتاب توسعه شهر بندری و توریستی نوشهر، مقوله گردشگری است و اینکه باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر وجه تمایز نوشهر با شهرهای همجوار است، می‌‌تواند نقش موثری را در پیشبرد اهداف توسعه نوشهر ایفا نماید.
همچنین یادآور می‌‌گردد که حفظ و استفاده بهینه از این ظرفیت عظیم باید در باب بازطراحی مورد تاکید و در دستور کار قرار گیرد.

باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر
باغ اكولوژي نوشهر كه از قديمي ترين باغ هاي گياه شناسي كشور محسوب مي‌‌شود به عنوان باغ گياه شناسي براي ناحيه رويشي هيركاني انتخاب شده است. اين باغ در راستاي دو هدف اصلي باغ‌‌هاي گياه شناسي در سراسر دنيا يعني آموزش به تمامي اقشار مردم و نگهداري از گونه هاي نادر و در حال انقراض، فعاليت مي كند. در سال 1386 به دليل اهميت بالاي مجموعه حاضر، به عنوان يك اثر طبيعي در سازمان ميراث فرهنگي به شماره 17795 به ثبت رسيد.
دراين باغ 35 هکتاري حدود 650 گونه متنوع شامل450 گونه درخت و درختچه (260 گونه درختي، 170 گونه درختچه،20  گونه بوته)، حدود 90 گونه پيازي و 100 گونه علفي، کاکتوس و گوشتي و چند ساله کاشته شده است، تنها پايه بلوط چوب پنبه در ايران، قديمي ترين پايه هاي دارتالاب و ژينكو دركشور، 25 گونه كاج، حدود 30 گونه اكاليپتوس و ده ها گونه صنعتي و مهم از سراسر جهان در کنار گونه هاي بومي کشور اين باغ را به يکي از زيبا ترين باغ هاي گياه شناسي تبديل کرده است. مهمترين کلکسيون اين مجموعه که آربراتوم نام دارد با قدمت بالاي 58 سال به مجموعه بي نظيري تبديل شده است که سالانه مورد بازديد کارشناسان، دانشجويان و دانش آموزان از سراسر ايران قرار مي گيرد.
در سال 1333 توسط دکتر حبیب الله ثابتی استاد فقید، در بخشی از زمین‌‌های ایستگاه کشاورزی نوشهر، قطعه‌‌ای جهت کاشت گونه‌‌های درختی و درختچه‌‌ای در نظر گرفته شد و تعدادی گونه از خارج و داخل کشور جمع‌‌آوری و در 73 قطعه مختلف کاشت گردید و بدین ترتیب آربراتوم بنا گذاشته شد.
هدف از احداث این باغ یک‌‌سری مطالعات اکولوژیکی از جمله بررسی روند سازگاری گونه‌‌های کاشته شده بود و بر همین اساس، شهروندان نوشهری آن را باغ اکولوژی می‌‌نامند.
دکتر ثابتی که در سال 1335 ریاست وقت سازمان مطالعات اکولوژی کشور را بر عهده داشت، توسعه و آماده‌‌سازی باغ را تا 39 هکتار به قرار زیر ادامه داد:
•باغ مرکبات به همراه خزانه‌‌های تولیدی به وسعت 7 هکتار
•طرح کشت توأم صنوبر، زربین و توسکا در سطح 12 هکتار
•خزانه تولیدی صنوبر در سطح 4 هکتار
•کلکسیون‌‌های پایه مادری صنوبر و پولمان زربین در سطح 8 هکتار
•خزانه تولیدی صنوبر در سطح 4 هکتارباغ نباتات (آربراتوم) در سطح 5/8 هکتار
از سال 1335 این مکان به باغ گیاهشناسی (اکولوژی) نوشهر معروف گردید و به‌‌تدریج حدود 360 گونه درختی و درختچه‌‌ای بومی و غیر بومی در آن کشت گردید که تعدادی از گونه‌‌های کشت شده به ‌‌علت عدم سازگاری یا عدم مراقبت‌‌های ویژه از بین رفته است و تعداد زیادی نیز مجددا مستقر شدند، به‌‌طوریکه هم‌‌اکنون در آربراتوم این باغ حدود 314 گونه درختی و درختچه‌‌ای وجود دارد که برخی از این گونه‌‌ها در ایران منحصر به‌‌فرد می‌‌باشد.
در سال 1364در بخش تحقيقات گياه‌‌شناسي مؤسسه تحقيقات جنگل‌‌ها و مراتع كشور و بر اساس مناطق فيتوجغرافيايي و تنوع اقليمي كشور، 5 نقطه جهت ايجاد باغ گياه‌‌شناسي در نظر گرفته شد. با توجه به قدمت باغ اكولوژي نوشهر، اين عرصه براي ايجاد باغ گياه‌‌شناسي شمال ایران، ناحیه هیرکانی انتخاب و براي اجراي اين امر طرح توسعه باغ گياه‌‌شناسي شمال تهيه شد. باغ گياه‌‌شناسي نوشهر از نظر وسعت و قدمت دومين باغ گياه‌‌شناسي در كشور است. به دليل وجود يك سري گونه‌هاي منحصر به فرد در آربراتوم باعث شده اين مجموعه هر سال مورد بازديد علاقمندان و محققين رشته‌هاي مرتبط قرار مي‌گيرد.
احداث باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر همانند سایر باغ‌‌های گیاه‌‌شناسی دنیا، چند هدف عمده را دنبال می‌‌کند:
•آموزش به کارشناسان، دانشجویان و علاقه‌‌مندان به علوم گیاه‌‌شناسی و علوم مرتبط
•حفاظت از گونه‌‌های نادر و در حال انقراض و ایجاد محل مناسبی جهت نگهداری و پرورش آن‌‌ها
•بالا بردن سطح اطلاعات و آگاهی کلیه اقشار مردم در مورد گیاهان در حد امکان
•تبادل اطلاعات و نمونه‌‌های گیاهی با باغ‌‌های گیاهشناسی داخلی و خارجی
•تقویت سطح فرهنگ اجتماعی مردم نسبت به گیاهان و ارتقا سطح دانش زیست محیطی آنان
قطعات پيش بيني شده در طرح جامع باغ نوشهر
•قطعه الگوسازي به منظور ايجاد محوطه‌هاي مختلف مناطق و منازل مسكوني با مساحت 4080 متر مربع
•قطعه گياهان معطر و پرچين سازي با مساحت 4400 متر مربع
•قطعه گياهان زينتي پايا (بوته ها و درختچه‌ها) با مساحت 9960 متر مربع
•قطعه نمونه باغچه‌هاي زينتي و نمايش سوزني برگان شكل‌‌پذير با مساحت 9500 متر مربع
•قطعه ژرم پلاسم ميوه‌هاي بومي با مساحت 6090 متر مربع
•گياهان پيازي با مساحت 3650 متر مربع
•گلخانه گياهان گرمسيري  نيمه گرمسيري و بانك ژن گونه‌هاي زينتي با مساحت 1920 متر مربع
•آب نما با مساحت 2150 متر مربع
•خزانه تحقيقاتي با مساحت 2520 متر مربع
•آربراتوم سيستماتيك با مساحت 78650 متر مربع
•قطعه توندرا با مساحت 3670 متر مربع
•استخر گياهان آبزي با مساحت 10000 متر مربع
•باغ صخره‌اي با مساحت 16860 متر مربع
•قطعه گياهان گرمسيري و نيمه گرمسيري غير حساس در شرايط خارج از گلخانه با مساحت 1110 متر مربع
•كلكسيون گياهان دارويي و مزارع تحقيقاتي با مساحت 22300 متر مربع 
هرباریوم باغ گیاه‌‌شناسی به‌‌عنوان بخشی از باغ از سال 1376 تأسیس گردید و با دارا بودن 1500 نمونه گیاهی خشک شده از سراسر استان، بزرگترین هرباریوم در شمال کشور می‌‌باشد.

باغ گیاه شناسی وانسان
مطالعه نقش و کارکرد باغ‌های گیاه‌شناسی از زمان پیدایش آ‌نها تاکنون نشان می‌‌‌دهد که باغ‌‌های گیاه‌‌‌شناسی در هر دوره با توجه به نیازهای حاکم در بستر زمانی و مکانی خود، دارای انعطاف‌پذیری کارکردی بوده‌‌‌‌اند.
 با توجه به نیاز‌ها و چالش‌هایی از قبیل کاهش فضاهای سبز و تفریحی در شهرها و از بین رفتن تنوع زیستی، که در اثر افزایش شهرنشینی ایجاد شده‌اند و با توجه به نقش‌هایی که امروزه بر باغ‌های گیاه‌شناسی مترتب است، می‌توان از قابلیت‌های باغ‌های گیاه‌شناسی برای پاسخ به این نیاز‌ها و چالش‌ها بهره جست. بنابراین، هدف این طرح باز تعریف نقش و کارکرد باغ‌های گیاه‌شناسی به منظور حفاظت و آموزش محیط‌‌زیست در بستر شهرهای معاصر است. 
آموزش عمومى و آگاهى جامعه از اهمیت و نقش منابع طبیعى و پایدارى اکوسیستم ها در بقاء حیات و منافع داشتن محیط زیست سالم از برنامه‌‌هاى مهم و اساسى در جوامع امروزى است. این نوع آموزش‌‌ها از طریق رسانه‌‌هاى عمومى و هم چنین ترغیب افراد جامعه به گردشگرى در طبیعت میسر خواهد بود. ایجاد انگیزه در مردم براى حفاظت از محیط زیست نقش مهمى در برقرارى تعادل در اکوسیستم‌‌هاى طبیعى دارد. در باغ گیاهشناسى نوشهر با طراحى ویژه که بسیار نزدیک به طبیعت است، فضاهاى طبیعى خلق شده است که دانشجویان و دانش‌‌آموزان با دیدار از آن با طبیعت زیباى شمال کشور آشنا می‌‌شوند و ارزش و اهمیت حفاظت از محیط زیست کشور را درك خواهند کرد و ضمن دیدن گونه‌‌هاى مختلف گیاهى مطالب تئورى آموخته شده را به‌‌صورت زنده و عملى مشاهده می‌‌کنند. به‌‌علاوه حس در طبیعت بودن و از آن انرژى گرفتن را تجربه مى‌‌کنند.
 توجه به درک عموم مردم از باغ‌های گیاه‌شناسی به عنوان مکان‌هایی برای تفریح، آرامش، لذت‌ بردن از زیبایی‌‌های طبیعی و گذراندن زمان با خانواده، می‌‌توان از فعالیت‌‌های تفریحی و قرار دادن باغ‌‌های گیاه‌‌شناسی به عنوان فضاهای سبز شهری، در راستای همگام نمودن نقش حفاظت، آموزش و سلامت 
بهره جست. 
همچنین باید اذعان نمود که طبیعت‌‌گردی در سرتاسر جهان به عنوان یک فعالیت اقتصادی در حال رشد و توسعه است. این صنعت فرصت مناسبی را برای طبیعت‌‌گردان جهت تجربه طبیعت فراهم کرده و به آن‌‌ها امکان یادگیری در خصوص اهمیت محافظت از تنوع زیستی و فرهنگ‌‌های بومی را می‌‌دهد.
حضور تعدادی از گونه‌‌های غیربومی کمیاب و نادر در باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر مانند دارتالاب برگ خزان (Taxodium Distichum)، لاله‌‌دار (Liriodendron Tulipifera)، بلوط چوب پنبه‌‌ای (Quercus Suber)، توت آمریکایی(Maclura Pumifera)، توت‌‌کاغذی (Brossonetia Papyrifera)، عنبرالسائل (Liquidamber Orientalis)، ژینکگو(Ginkgo Biloda)، تونگ (Aleorites fordii) و آروکاریای شیلی (Araucaria Araucana) و انواعی از گونه های سوزنی برگ و کولتیوارها و
 فرم های زینتی آن همچون Picea pungence و Pendula Chamaecyparis ، nootkatensis و… این مجموعه را به یک باغ گیاهشناسی بی‌‌نظیر در ایران و برخی کشورهای همسایه تبدیل نموده است.
باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر، دومین باغ گیاه‌‌شناسی کشور از نظر وسعت و قدمت محسوب می‌‌شود. این باغ حائز کلکسیون متنوع و بزرگ گیاهی بوده و از حیث سیما و منظر طبیعی، یکی از برترین ظرفیت‌‌های محیطی منطقه و کشور می‌‌باشد.
در حال حاضر چالش مهم مدیریت باغ، کمبود منابع مالی است و به‌‌همین دلیل باغ در رابطه با ساماندهی، حفظ و نگهداری، دچار مشکلات عدیده‌‌ای شده است.
می‌‌توان با نگاهی جامع و راهبردی به این ظرفیت عظیم الهی، موجبات آشنایی و انس شهروندان و حتی گردشگران را با این باغ فراهم نمود و در پس این ارتباط با لحاظ اقدامات رفاهی و تکمیلی با حفظ اصول توسعه پایدار، مشکل محدودیت منابع مالی را رفع نمود و به این شکل به توسعه، حفظ و نگهداری باغ امیدوار بود.
بر این اساس مرکز مطالعات و پژوهش‌‌های شورای اسلامی و شهرداری نوشهر با توجه به تفاهم‌‌نامه اخیر انجام شده مورخ 3/8/1395 میان باغ گیاهشناسی و شهرداری نوشهر با کمک مجموعه‌‌ی باغ گیاهشناسی نوشهر در صدد تهیه طرح تعالی باغ تحت عنوان " استفاده بهینه شهروندان و گردشگران از باغ گیاهشناسی نوشهر (موانع و پیشنهادات) " با رویکرد راهبردی و اجرایی گردید.

باغ گیاه‌‌شناسی و ارکان توسعه پایدار 
فرهنگی و اجتماعی
حضور یک باغ گیاه‌‌شناسی در یک محدوده یا خارج از محدوده جغرافیایی شهر، سهم بسزایی در ارتقا فرهنگ جامعه پیرامون خود دارد. محیط طبیعی با ایجاد آرامش در انسان به او فرصت تفکر می‌‌دهد تا به اطراف خود نگریسته ودر عکس العمل به وقایع اجتماعی و یا شخصی خود با درک ریتم حیات طبیعی، با تامل برخورد نماید. این حضور تا حد زیادی از آسیب‌‌ها و تعارضات اجتماعی کاسته و موجبات ارتقا فرهنگی را فراهم می‌‌آورد. تجربه باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر و نقش آن در کاهش آسیب‌‌های اجتماعی و ملاحظه مجاورت با یکی از مراکز پرتنش در شهر موید این نکته است. باغات گیاه‌‌شناسی در طول حیات خود با تاثیر بر جامعه فرهنگی کشور، نقش بسیار سازنده‌‌ای در پرورش فرهیختگان جامعه علمی کشور خصوصا در ارتباط با علوم مربوط به کشاورزی و منابع طبیعی داشته‌‌اند. بازدیدهای علمی که از مقاطع مختلف تحصیلی از گذشته تا حال صورت می‌‌گیرد، موجبات انگیزه ودرک بیشتر علوم مرتبط را فراهم آورده و امر آموزش و تحقیق را سرعت می‌‌بخشد. آمار بالای تحصیل کنندگان بومی نوشهر که به نوعی در دوران تحصیل خود باغ گیاه‌‌شناسی را تجربه کرده‌‌اند، موید این نکته است. وزنه تحقیقاتی باغ گیاه‌‌شناسی که درطول حیات روزمره خود شاهد انجام پروژه‌‌های تحقیقاتی، پایان نامه‌‌ها ومقالات علمی متعدد بوده است، بسیار سنگین است.
جامعه شهری در ارتباط با باغ علاوه بر بهره‌‌گیری ازمواهب طبیعی و تلطیف روح خود به رفتارهای اجتماعی پیشرفته و عاقلانه‌‌ای در برخورد با مسائل اجتماعی و فرهنگی نیز دست می‌‌یابد. شهرهای معاصر چون نوشهر با تنوع بالای قومی و فرهنگی، امروزه به آرامش فرهنگی دست یافته‌‌اند و وجود عناصری چون باغ گیاه‌‌شناسی در این روند بی تاثیر نبوده است.
باغات گیاه‌‌شناسی با استفاده از فعالیت‌‌های هنری و فرهنگی در مجموعه خود می‌‌توانند موجبات ارتقا و تداوم این پیشرفت فرهنگی را در جامعه فراهم آورند. انجام این مهم با پیش بینی ساختارهای مورد نیاز آن میسر است و باغ گیاه‌‌شناسی خصوصا در چند سال اخیر پتانسیل بالایی از خود بروز داده است. تجربه جشنواره ملی ارکیده ایران که باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر محل برگزاری آن بوده است، باپذیرش بازدید کنندگان (13000 نفر در 36 ساعت برپایی جشنواره) از سراسر کشور، تجربه بسیار موفقی بوده است. وقایع فرهنگی از این دست با اهداف ارتقا تولید، فرهنگ زیست محیطی و جذب گردشگر لازمه حیات اجتماعی باغ گیاه‌‌شناسی و بالطبع جامعه انسانی پیرامون آن می‌‌باشد. ارتقا فرهنگ زیست محیطی و نشاط اجتماعی در طی این حرکات فرهنگی قابل حصول است.

محیط زیست
ماهیت یک باغ گیاه‌‌شناسی در برگیرنده  قطعه بکر و دست نخورده‌‌ای از طبیعت است که به‌‌دست انسان بازسازی شده و حتی‌‌ الامکان شرایط اقلیم آن گیاهان در سرزمین مادری مورد نظر قرار گرفته است که در یک مفهوم کلی یعنی بازسازی و بهسازی محیط زیست.
افزایش و تراکم جمعیت در محدوده و متن شهرها جای گرفته‌‌اند. قرارگیری اولیه این باغات در حاشیه شهرها بوده، اما اکنون  با تحولات ذکر شده کمک شایانی به زندگی شهری و فعالیت های انسانی پیرامون خود می‌‌نمایند. باغات گیاه‌‌شناسی تهران و نوشهر موید این نکته می‌‌باشند که امروز جزء لاینفک حیات شهری محسوب می‌‌گردند. اهمیت این حیات طبیعی بر زندگی شهری را می‌‌توان در چند مورد به شرح ذیل برشمرد:
•کاهش آسیب‌‌های ناشی از آلودگی صوتی شهرهای همجوار
•کمک به فرهنگ زیست محیطی در جامعه شهری 
•مکان مناسب جهت حیات فون‌‌های جانوری نظیر پرندگان ساکن و مهاجر
•حفظ منابع آبی، سطحی و دائمی همجوار
•کاهش پدیده‌‌های مخرب محیطی نظیر غبار وتند بادها
•ارتقای فرهنگ فضای سبزخانگی و در نتیجه محیط زیست منطقه
اهمیت وجود این باغات در حفظ گونه‌‌های با ارزش گیاهی و جانوری بسیار قابل تاکید است. فی المثل در باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر ضمن حفظ گونه‌‌های منحصر بفرد گیاهی، جامعه جانوری ساکنی نیز شامل قرقاول، طوطی، لاک پشت، سنجاب، خار پشت و ... نیز در طی سال‌‌ها تشکیل شده است، که حفظ آن‌‌ها نیز حائز اهمیت است.

اقتصاد 
باغات گیاه‌‌شناسی از حیث بهره‌‌وری اقتصادی، امروزه بسیار مورد توجه هستند. این تولید ارزش اقتصادی موجب می‌‌گردد که باغات از نظر مدیریت مالی و کسب درآمد، وابستگی کمتری به نهادهای دولتی داشته و ضمن خودکفایی به توسعه و بهبود کیفی خود نیز بیاندیشند. وزنه فعالیت‌‌های اقتصادی باغات گیاهشناسی آنقدر سنگین نیست که مطمع نظر بخش‌‌های سرمایه‌‌گذاری خصوصی قرار گیرند، زیرا محدوده فعالیت‌‌های اقتصادی در باغات گیاه‌‌شناسی آنقدر گسترده نیست. امادر چهارچوب حفظ و رعایت قوانین مربوط به آن، می‌‌توان فعالیت‌‌های اقتصادی را با اندیشه اعتلای اهداف وجودی و ذاتی باغ گیاهشناسی، سازمان داد. این فعالیت‌‌ها عمدتا دارای محتوی فرهنگی بوده و ضمن کسب بهره اقتصادی تاثیر بسیار عمیقی بر فرهنگ زیست محیطی و حفظ ارزش‌‌های طبیعی مردم منطقه و فراتر از آن می نهد که از جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:
•اختصاص ساعات و روزهای معینی در هفته برای بازدید عمومی و دریافت ورودی
•برگزاری کارگاه‌‌ها و کلاس‌‌های آموزشی مرتبط با اهداف باغ با اخذ شهریه در طی سال
•تولید وسایل و ابزار فرهنگی - آموزشی مانند CD، کتاب، جزوه، پوستر و ...
•تولید و فروش وسایل جانبی باغبانی با آرم باغ گیاه‌‌شناسی 
•برگزاری جشنواره‌‌های دائمی فرهنگی و تفریحی در باغ
•احداث مراکز خدماتی و رفاهی بصورت محدود در باغ
•برقراری مرکز فروش محصولات باغ گیاه‌‌شناسی نظیر قلمه‌‌ها، نشاها، بذور، گیاهان دارویی و ...
•احداث مرکز مشاوره باغبانی (گیاه‌‌پزشکی، تغذیه و نگهداری) برای ارائه کمک به خانواده‌‌ها
دامنه این فعالیت‌‌های اقتصادی بسیار گسترده است و بسته به نوع مخاطب از کودک گرفته تا افراد سالمند، می‌‌توان برای آن دامنه فعالیت اقتصادی – فرهنگی تعریف نمود.

باغ گیاه‌‌شناسی و گردشگری
فلسفه وجودی باغ گیاه‌‌شناسی علاوه بر اهداف علمی یاد شده، آشنایی جوامع بشری با طبیعت و تلاش برای حفظ آن نیز می‌‌باشد. گردشگری طبیعی در تلفیق با اهداف باغ گیاه‌‌شناسی هماهنگ است. این بهره‌‌وری از انگیزه‌‌های بشری، علاقه به طبیعت و بازدید آنچه در محیط بومی زندگی افراد امکان پذیر نیست، امری انسانی و دارای اهداف چندجانبه است. نشاط گردشگری و حتی فعالیت‌‌های باغبانی نیز در این میان احیا می‌‌شود.
باغات گیاه‌‌شناسی دنیا در این مسیر سال‌‌هاست با جذب گردشگران طبیعت به اهداف اقتصادی، اجتماعی خود نزدیک شده‌‌اند. این باغات به سبب دارا بودن پوشش گیاهی بومی و نقاط مختلف جهان، همیشه جذاب بوده‌‌اند. آمار گردشگران از دو باغ نمونه‌‌ی  کیو لندن و کوکنهوف هلند، موید این نکته هستد.
باغ کیو لندن: این باغ قدمت چندساله در برنامه گردشگری شهر لندن دارد. هر ساله میلیون‌‌ها نفر از بخش‌‌های مختلف این باغ بازدید کرده و مناسبت‌‌های مختلفی که در تقویم سالیانه باغ درج شده است، مخاطبین خاص خود را از سراسر جهان به باغ کیو جذب می‌‌کند.
باغ کوکنهوف هلند: این باغ به‌‌عنوان سمبل صنعت گل و گیاه هلند و قطب بلامنازه گل جهان در دنیا معروف است. در فصل بهار بنا بر تقویم فصل و فعالیت متخصصین، میلیون‌‌ها گل پیازی و غیر پیازی در فاصله معینی (ازجمله لاله، سنبل، زنبق، کوکب و...) شکفته می‌‌شوند و منظره بدیع و بی بدیلی از طبیعت را به‌‌دست می‌‌دهند. هر ساله میلیون‌‌ها نفر از این باغ بازدید کرده و ضمن تداوم رونق صنعت گل و گیاه در هلند، کمک شایانی به گردشگری این کشور می‌‌نماید.
تجربه باغات گیاه‌‌شناسی جهان در جذب گردشگر نشان می‌‌دهد که آنان با داشتن شبکه‌‌های مجازی مختص به خود، مخاطبین خود را به عضویت درآورده و در طی سال با ارائه اطلاعات و خدمات، طبق تقویم زمانی آنان را با انگیزه‌‌های مختلف به باغ جلب می‌‌کنند. مخاطبین عادی هم بر اساس تنظیم با تورهای گردشگری و مناسبت‌‌ها در طول سال، سهم معینی از مراجعه کنندگان را تشکیل می‌‌دهند.

باغ گیاه‌‌شناسی و ضرورت لحاظ کردن اصول امنیتی
باغات گیاه‌‌شناسی مکان زندگی و نگهداری ذخایر ارزشمند طبیعی و به نوعی سرمایه ملی به‌‌شمار می‌‌روند و بنابراین بایستی از گزند آسیب‌‌های ناشی از فعالیت‌‌های انسانی در امان باشند.
سیستم حفاظت باغات گیاه‌‌شناسی شامل حفظ محدوده در طول سال از خطرات تخریبی و رعایت میزان برداشت انسانی یا به بیانی مدیریت تراکم حضور بازدیدکننده می‌‌باشد. بدین منظور باغات گیاه‌‌شناسی با عضو کردن علاقه‌‌مندان و دادن تخفیف ورودی به آن‌‌ها، همواره از حامیان معینی برخوردارند و مدیریت، می‌‌تواند با پایه قراردادن آن‌‌ها و اختصاص زمان‌‌های خاص و مشخص به بازدیدکنندگان عمومی، به‌‌راحتی کنترل درستی از حضور و تعداد انسان‌‌ها در باغ داشته باشد. استقرار سیستم‌‌های امنیتی در باغ بسیار ضروری است و ضمن تضمین امنیت، از هزینه مراقبت به میزان زیادی می‌‌کاهد. مبادی ورودی باغات ضمن طراحی‌‌های جاذب، جدی‌‌ترین بخش در ارتباط با مردم هستند که ضمن دادن آگاهی، شرایط امنیتی باغ را نیز به شهروندان و گردشکران بصورت تابلوهای آموزشی و راهنمایی مسیر متذکر می‌‌شوند.

جمع‌‌بندی، سناریو و پیشنهادات 
مطمئنا رسالت اصلی باغ گیاه‌‌شناسی نوشهر، حفظ ذخائر ارزشمند گیاهی و تقویت فرهنگ زیست محیطی و میزان آشنایی و انس شهروندان با طبیعت و فضای سبز و همچنین انجام تحقیقات و پژوهش‌‌های لازم در این زمینه می‌‌باشد. اما با توجه به مباحث مطروحه، می‌‌توان بر اساس اسناد بالادستی مربوطه، اقدامات تکمیلی و رفاهی را با حفظ اصول و رعایت خط قرمز باغ گیاه‌‌شناسی انجام داد.
بر همین اساس باغ را به سه قسمت شمالی، میانی و جنوبی تقسیم می‌‌نمائیم. با توجه به اصول فوق، قسمت‌‌های شمالی و میانی، شرایط کلی خود را همچنان دارند ولی باید تجهیز و بهسازی شوند (خصوصا در جای‌‌گیری ساختمان‌‌ها، مسیرها، تأسیسات، توسعه کلکسیون‌‌ها و...). قسمت میانی فضای آربراتوم را شامل می‌‌شود که می‌‌بایست مسیرها، سیستم زه‌‌کشی، نورپردازی (تأسیسات الکتریکی) و ... آن را مشخص و طراحی نمود. قسمت جنوبی با توجه به وسعت بیشتر و حساسیت کمتر و همچنین لحاظ فضاهای مورد نیاز برای عموم مردم بر اساس تحلیل باغ‌‌های گیاه‌‌شناسی مختلف کشور و دنیا جهت تعامل انسان و طبیعت، می‌‌تواند در پیشبرد اهداف مد نظر مبتنی بر اقدامات تکمیلی و توسعه‌‌ای، موثر واقع گردد.

اهداف ارتباط شهروندان از باغ گیاه‌شناسی
باغ گیاه شناسى ملى ایران به منظورانجام تحقیقات گیاه شناسى، باغبانى حفاظت از گیاهان بومى در خارج از رویشگاه هاى طبیعى، دستیابى به گیاهان با ارزش براى مصارف اقتصادى، صنعتى، استفاده درفضا هاى سبزعمومى، جنگل‌‌کارى، بیابان زادائى و سایر موارد وآموزش دانشجویان و دانش آموزان، آشنا کردن عموم مردم با اهمیت و ارزش منابع طبیعى و محیط زیست و توسعه و اشاعه فرهنگ حفاظت از منابع طبیعى و محیط زیست ایجاد شده است.

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی