• منتشر شده در شنبه, 11 اسفند 1397 11:03
درباره بحران آب در گیلان می‌نویسد؛

تبعات سخت کم‌آبی

 
 
 
 

/اصغر مرتضوی/


مسئول روابط عمومی شرکت آب  
و فاضلاب روستایی استان گیلان/

اشاره: آب، مايه حياتي است كه اين روزها در ايران بسيار كمياب شده و خشكسالي بيش از 90 درصد مساحت كشور را در برگرفته است اما باور اينكه كم‌آبي روزي دامن‌گير استان‌هاي پرآبي مانند گيلان و مازندران شود، براي بسياري از ايرانيان سخت و البته غيرقابل تصور بود. شايد جالب باشد بدانيد، بحران کم آبي به گيلان و مازندران نيز رسيده است. براساس آمار هم‌اکنون استان‌هاي گيلان و مازندران به‌دلايل مختلف از جمله كاهش میزان بارندگی با تنش آبی مواجه هستند.
به طور کلی در ارتباط با بحران آب می‌توان گفت چالش‌هایی در حوزه منابع آب در کشور وجود دارد که این امر را با دشواری‌های متعددی همراه می‌کند. برای مثال در رابطه با برخی از عوامل این چالش‌ها می‌توان گفت: در حالی که نیمه غربی کشور (حوزه‌های آبریز دریای خزر، ارومیه، کرخه و کارون ) حدود ۷۰ درصد از کل منابع آب تجدید شونده را شامل می‌شود، جمعیت ساکن در آنها حدود ۵۰ درصد جمعیت کل کشور را تشکیل می‌دهد (توزیع نامناسب مکانی)، بیش از ۵۰ درصد از کل منابع آب تجدید شونده کشور در فصل غیر زراعی مشاهده شده است (توزیع نامناسب زمانی)، برداشت از آب‌های زیرزمینی در سطح ملی هم اکنون از سقف مجاز بهره‌برداری عبور نموده و در شرایط حاضر برخلاف امکانات در برخی از نقاط کشور برای توسعه، برداشت اضافی از ذخیره ۶ میلیارد مترمکعب در سال است. 
علاوه برعوامل محیطی (شامل میزان بارش، نوع بارش، گرم شدن کره زمین، تغییر اقلیم و نیز تغییر نوع بارش که موجب کاهش میان آب سالم قالب استحصال گردیده است)، عوامل درونی و مصرف‌کنندگان نیز عاملی برای تهدید منابع آبی کشور به شمار می‌آیند. جمعیت و مصرف هر دو متغیرهایی هستند که همواره تغییر می‌یابند. جمعیت کشور ما طی سال‌های اخیر افزایش یافته است. آهنگ رشد تقاضای جهانی آب در کشور ما نیز برای انواع مصارف آب مصداق دارد؛ به گونه‌ای که موجب شده 71 درصد از منابع تجدید شونده آب به خدمت گرفته شود. با فرض اینکه باروری در کشور ثابت بماند جمعیت کشور ایران در سال 1396 برابر 80 میلیون نفر و در سال 1400 به میزان 84 میلیون نفر خواهد رسید که در آن صورت با توجه به ثابت بودن میزان مصرف سرانه به میزان 92 متر مکعب در سال، میزان آب شرب مورد نیاز حداکثر 7/9 میلیارد متر مکعب خواهد بود.
از سوی دیگر  باید گفت گيلان، قطب كشاورزي كشور است و اقتصاد اين استان وابستگي شديدي به كشاورزي دارد. كشاورزي و آب ارتباط تنگاتنگي با معيشت مردم گيلان دارد. اگر آب نباشد، كشاورزي نيست و آن زمان معيشت مردم با مشكلاتي مواجه مي‌شود. آمارهايي درباره كم‌آبي گيلان منتشر مي‌شود اما نكته قابل توجه اينجاست كه هنوز تبعات كم‌آبي را لمس نكرده‌ايم و گيلاني‌ها متوجه خشكسالي و بحران آب نشده‌اند. رشت پرباران‌ترين شهر استان و كشور است اما هم‌اكنون وضعيت مطلوبي در بحث بارندگي ندارد. البته بحث تغيير اقليم و خشكسالي در كشور مطرح است اما اينكه مساله كم‌آبي به گيلان رسيده،  نشان‌‌دهنده مديريت اشتباه در منابع آبي است و چند سال ديگر خشكسالي گريبان گيلان را خواهد گرفت. مساله‌اي كه درحال حاضر با افزايش مهاجرت غیر بومی‌ها به این استان به مرحله بحران نزدیک‌تر شده است. تغيير كاربري اراضي كشاورزي و باغي به مسكوني، آفت اين روزهاي گيلان است. استاني كه امكانات و ظرفيت‌هاي آن پاسخگوي جمعيت کنونی خود آن نيست، چگونه مي‌تواند پذيراي مهاجران از ديگر استان‌ها باشد؟! 
لازم به ذکر است چاه‌ها و چشمه‌ها دو منبع مهم تامین آب شرب روستاییان گیلان هستند که با توجه به کاهش بارش برف و باران در سال‌های اخیر، شاهد کاهش سطح آب این منابع هستیم . حدود 40 درصد از آب آشامیدنی روستاییان استان از طریق چشمه‌ها تامین می‌شود که کاهش نزولات جوی و افزایش تقاضای آب شرب، شرکت آب و فاضلاب روستایی استان را در تامین آب شرب بهداشتی روستاها با چالش روبه‌رو کرده است. شبکه‌های آبرسانی موجود پاسخگوی نیاز آب شرب روستاییان نیست و با تغییر سطح و سبک زندگی در روستاها، نیاز آنان به امکانات زیرساختی از جمله آب آشامیدنی تغییر و بلکه افزایش یافته در حالی‌که شبکه‌های آبرسانی علاوه بر فرسوده و مستهلک بودن، نمی‌توانند این افزایش نیاز را تامین کنند. هم‌اکنون بحث تامین آب آشامیدنی سالم و بهداشتی در سطح روستاها به یکی از مهم‌ترین مسائل در بدنه دولت و نمایندگان مجلس تبدیل شده و باید برنامه‌هایی برای تامین نیاز روزافزون روستاییان به آب شرب تدوین و اجرایی شود. 
در این جا ضمن تاکید بر مدیریت درست در استفاده از منابع به برخی از راهکارهای عملی برای مقابله با کم آبی در استان اشاره می‌شود: 
رفع مشکلات آب آشامیدنی روستاییان تا حد زیادی در گرو تخصیص اعتبارات مناسب است. در صورتی که اختصاص اعتبارات به شرکت‌های آب و فاضلاب متناسب با نیاز آنها نباشد، شاهد بروز مشکلات بیشتری در تامین و تقویت آب شرب روستاییان خواهیم بود.
جلوگیری از مهاجرت بی‌رویه از استان‌های دیگر و تبدیل اراضی کشاورزی به اراضی مسکونی، خرید و فروش زمین در روستاهای گیلان چه با نگاه خوشبینانه و چه با نگاه تهدید و  زیست محیطی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی باید مورد بررسی دقیق‌تری قرار گیرد و مدیران ارشد و ناظرین استان با درایت، این حجم از مهاجرت‌ها را مدیریت کرده و با فراهم کردن زیرساخت، تهدیدات را کاهش دهند، البته این خود نیز مستلزم تخصیص اعتبارات ملی بیش از پیش می‌باشد.
سالانه میزان زیادی از بارش‌ها در این استان، وارد رودخانه‌ها و دریای خزر شده و با آب‌های آلوده ناشی از فاضلاب و پسماندهای صنعتی مخلوط می‌شود و به عبارت دقیق‌تر، به سادگی به هدر می‌رود. جلوگیری از این هدر رفت‌ها با استفاده از تدابیر مدیریتی می‌تواند یکی از راهکارهای مهم برای مقابله با بحران کم‌آبی باشد.
و در نهایت تفهیم کردن مردم درباره بحران کمبود آب در استان و لزوم استفاده درست از منابع آبی از طریق آموزش همگانی و اطلاع‌رسانی از طریق رسانه‌های جمعی، شبکه‌های مجازی  است. همچنین نمی‌توان نقش سمن‌های مردم‌نهاد را در ترویج فرهنگ مصرف آب و نهادینه کردن آن نادیده گرفت.

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی