• منتشر شده در پنج شنبه, 03 بهمن 1398 07:17
خبرشمال در گفت‌و‌گو با تنی چند از فعالان محیط زیست و نماینده مردم مازندران در شورای عالی استان‌ها وضعیت تالاب میانکاله را بررسی می‌کند؛

وسعت اندوه!

 
 
 
 

 مائده مطهری زاده/


اگر روزی در خبرها خواندید یا شنیدید که تالاب میانکاله در تابوتی بر روی دست میلیون‌ها پرنده مهاجر تشییع می‌شود، اصلا تعجب نکنید! چرا که   تالاب میانکاله سال‌هاست در اِقمای اجباری به سر می‌برد و به زور تنفس مصنوعی نفس می‌کشد و با همان اندک جان باقیمانده زندگی می‌بخشد!
اما حالا که کار به اینجا رسیده، ما و شما یک وظیفه بسیار مهم داریم و آن هم اینکه به فرزندان‌مان بگوییم روزی در این دیار فراموش شدگان، تالابی به وسعت زیبایی‌های خدا می‌زیست که در نهایت با وسعت اندوه به خاک سپرده شد!
شبه جزیره میانکاله شبه جزیره‌ای در منتهی‌الیهِ جنوبِ شرقیِ دریای خزر، در دوازده کیلومتریِ شمالِ شهرِ بهشهر واقع در زاغمرز استان مازندران را همه مازندرانی‌ها می‌شناسند.

شبه جزیره‌ای زیبا آرمیده بر کناره جنوبی دریای آبی کاسپین!
تالابی به وسعت بیش از 68 هزار هکتار که ارتفاعِ آن بینِ ۱۵ تا ۲۸ متر کمتر از سطحِ دریای آزاد بوده و از سال ۴۸ به لطف مسوولان به عنوان «منطقه حفاظت‌شده» تعیین شد و هم‌اکنون با عناوین مختلفی از پناهگاه حیات وحش، تالاب بین‌المللی و ذخیره‌گاه طبیعی زیست‌کره تحت حفاظت! محیط زیست قرار دارد.
بارها از تالاب میانکاله و وخامت حالش نوشتیم و گفتیم که اگر هرچه زودتر دستی برای احیایش نجنبد، روزگارش سیاه می‌شود و حیاتش بر باد می‌رود!
گفتیم و نوشتیم که میانکاله تا مرگ فاصله چندانی ندارد و اگر مسوولان واقعا دوستدار حیاتش هستند، باید کاری کنند، قدمی بردارند، رایزنی کنند، قوانین را اصلاح کنند، مردم محلی را بیدار کنند، حقابه‌ای که سال‌هاست از او محروم مانده، به او بازگردانند، فکری به حال آلودگی‌های نیروگاه نکا کنند و هزاران راهکار دیگر که اگر انجام می‌شد، اکنون حال و روز تالاب این نبود!
اکنون مدیرکل محیط زیست مازندران، (که مورد وثوق خبرشمال بوده و دغدغه‌هایش برای حفاظت از محیط زیست دست کم بر ما پوشیده نبوده است)، به بهانه روز هوای پاک، چند جمله‌ای هم در وصف وضعیت این روزهای تالاب میانکاله گفته است.
مدیرکل محیط زیست مازندران از ریزگردها به عنوان یکی از تهدیدات جدی زیست میحطی استان یاد کرد و گفت: باید برای افزایش روز افزون برداشت غیرمجاز آب از رودخانه‌ها و تالاب‌ها که نتیجه‌اش خشکیدن تالاب‌ها و ایجاد ریزگردهاست، چاره اندیشی اساسی شود تا بتوان هوای مازندران را پاک نگه داشت.
حسینعلی ابراهیمی افزود: براساس آمار حدود ۲۰ درصد از مساحت تالاب بین‌المللی میانکاله در چند دهه اخیر خشک شد که می‌تواند یکی از اماکن اصلی برای تولید ریزگردها به خصوص در شرق استان و استان گلستان باشد.
وی دلیل اصلی خشک شدن بخشی از مساحت این تالاب را برداشت غیرمجاز آب از طریق چاه‌های مجاز و غیرمجاز، عدم رعایت حق‌آبه و سدسازی در بالادست دانست و اظهار داشت: با وجود پیگیری‌ها همچنان حق‌آبه به عنوان مهم‌ترین مطالبه زیست‌محیطی برای تالاب بین‌المللی میانکاله رعایت نمی‌شود و این رویه می‌تواند این ذخیرگاه زیست‌کره را با خشکی بیشتری مواجه کند.

میانکاله قربانی گسترش و توسعه شهری
بر همین اساس گفت‌وگوهایی داشتیم با مهندس عبادی مدیر شبکه انجمن‌های زیست محیطی مازندران، ابوطالبی مسؤول آموزش اداره محیط زیست بهشهر و صاحب شریفی نماینده مردم مازندران در شورای عالی استان‌ها که در ذیل می‌آید.
مهندس عبادی در ابتدا به «خبرشمال» گفت: نخستین چیزی که در حال حاضر به ذهنم می‌رسد، صدور مجوز و پروانه شکار از سوی محیط زیست است.
متاسفانه همچنان مجوزهایی برای شکار پرنده در این منطقه حفاظت شده صادر می‌شود که مردم محلی نیز از آن گله‌مند بوده و بر اساس قانون هم صدور مجوز شکار در این منطقه باید ملغی شود.
رییس انجمن‌های زیست محیطی مازندران در ادامه با اشاره به اینکه متاسفانه سال‌هاست حقابه تالاب بنا به دلایل مختلف، از جمله احداث آب‌بندان‌های متعدد، وجود اراضی شالیزاری و تغییر الگوی کشت زمین‌های اطراف از کشت دیم به کشت محصولات آب‌بَر و ... به تالاب داده نمی‌شود و همین امر نیز تالاب را به این روز انداخته است.
وی گسترش شهرها، توسعه بی‌ضابطه و بدون در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی را از جمله مشکلات تالاب ارزیابی و تصریح کرد: متاسفانه هیچ اراده‌ای برای مهار آلودگی نیروگاه نکا نیز وجود ندارد و علی‌رغم آنکه مازوت، یکی از مضرترین سوخت‌های فسیلی شناخته شده است، اما همچنان در این نیروگاه استفاده می‌شود!
عبادی با بیان اینکه این تالاب، سال‌هاست که دستخوش گسترش و توسعه شهری و روستایی شده است، ادامه داد: طرح مدیریت و ساماندهی حقآبه تالاب باید با مشارکت مردم، انجام پذیرد.
وی در خاتمه سخنان خود نیز گفت: چنانچه سه عامل مشارکت جوامع محلی، انسجام سازمانی با دستگاه‌های مرتبط و اجرای قوانین و مقررات زیست محیطی تحقق یابد، شاید شرایط برای بهبود وضعیت تالاب مهیا گردد.

حقابه‌‌ای که از حلقوم تالاب بیرون می‌کشند
ابوطالبی، مسوول آموزش محیط زیست بهشهر، نیز در گفت‌وگو با «خبرشمال» تصریح کرد: هرچند هنوز آلودگی، عامل اصلی وخامت وضعیت تالاب بشمار نمی‌رود، اما ندادن حقابه تالاب، از جمله دلایل اصلی به شماره افتادن نفس‌های میانکاله محسوب می‌شود.
ابوطالبی با بیان اینکه متاسفانه حقابه تالاب این روزها به شدت و به اشتباه با معیشت مردم گره خورده است، افزود: سایت‌های وسیع و متعدد پرورش ماهی، رشد و گسترش زمین‌های شالیزاری و اراضی صیفی‌جات، از جمله آفاتی است که نمی‌گذارد حقابه تالاب به آنان تعلق گیرد و مسوولان محیط زیست و سایر مقامات استانی و شهرستانی از هراس به خطر افتادن معیشت مردم و به وجود آمدن تنش‌های اجتماعی در پی آن، هرگز به سمت و سوی برداشتن این سنگینی از روی حلقوم تالاب قدم برنمی‌دارند و فاجعه نیز از همین جا آغاز می‌شود.
این مسوول محیط زیستی با اشاره به اینکه مشکلاتی که امروز از هر گوشه‌ای از تالاب سر بر آورده تا چهل، پنجاه سال پیش اصلا وجود نداشته است، خاطرنشان کرد: گرچه هنوز عده‌ای لایروبی کانال‌های ورودی آب به تالاب یعنی خوزینی و چپقلی را عامل اصلی بازگرداندن حیات به تالاب میانکاله می‌دانند، اما کاش به این مسائل هم دقت شود که تا دیروز (حدود 50 سال پیش) اصلا خبری از سایت‌های متعدد پرورش ماهی، اراضی کشت محصولات آب‌بر نبود! تا آنجا که من می‌دانم، امروز چیزی در حدود یک هزار و اندی سایت پرورش ماهی در حاشیه تالاب احداث شده است که هریک در فصول سرد سال، بین 2 و نیم تا سه متر مکعب آب به درون سایت‌های خود راهی می‌کنند که در نهایت هم یا تبخیر می‌شود و یا هدر می‌رود و خلاصه حق تالاب را از حلقومش بیرون می‌کشند!
این مقام مسوول محیط زیست بهشهر افزود: قبلا مناطق تحت کشت در حاشیه تالاب هم وجود نداشت، اما حالا کار به جایی رسیده است که دست تجاوز و تعدی به زمین‌های تالاب نیز رسیده است و حال آنکه  10 هزار هکتار از زمین‌های بایر اطراف و 4 کیلومتر بافر (ضربه گیر) تالاب نقش مهمی در تصفیه آلاینده‌ها داشته‌اند که امروز نه تنها چیزی از بافر و زمین‌های بایر اطراف باقی مانده است، بلکه زمین‌های خود تالاب هم مورد تعدی و تجاوز قرار گرفته است.
ابوطالبی با اشاره به اینکه در گذشته خبری از کشت محصولات آب‌بر همچون هندوانه و صیفی‌جات در این منطقه اساسا نبوده است، ادامه داد: تغییر الگوی کشت در اراضی بالادست تالاب، از گندم و جو به برنج و سایر محصولات کشاورزی آب‌بر بدترین ظلم به تالاب بوده و از آنجا که کسی نمی‌تواند به کشاورز بگوید که چه بکارد و چه نکارد، امروز شاهد وقایع بسیار تلخی در سطح این تالاب هستیم و البته ناگفته نماند که آب‌بندان‌های متعددی نیز بر سر راه ورودی‌های آب به درون تالاب قرار دارد که مشکلات تالاب را دوچندان کرده است؛ آب‌بندان‌هایی که از بیش از 600 نهر تغذیه می‌شوند و همین هم به معنای آن است که آبی که از این رودها باید به سمت تالاب مشروب شود، راهش را به سمت آب‌بندان‌ها باز می‌کند!
ابوطالبی در ادامه افزود: آنطور که پیداست، شیب آب تالاب هم به سمت دریای خزر است و این به این معناست که در صورت ورود آب از جای دیگر به این تالاب، تمام آب به درون دریای خزر سرریز خواهد شد؛ چرا که آن زمان که آب دریا دچار پیشروی شده بود، تالاب هم به تاثیر از دریا دچار پیشروی و به همان نسبت هم زمانی که آب دریای خزر دچار پسروی شده بود، تالاب نیز.
این مقام مسوول زیست محیطی به این نکته هم اشاره کرد که در سال‌های دور، همین پسروی آب هم جای نگرانی چندانی نداشت و زمانی که آب تالاب در تابستان خشک می‌شد، پس از چند بارش پاییزه، در همان مهرماه پر از آب می‌شد.
بنا به اظهارات ابوطالبی، تالاب میانکاله به طور طبیعی، از یک سوم آب شیرین و دو سوم آب شور تشکیل شده است و دارای PH در اندازه 6 تا 8 بوده است، که همین هم وضعیت را برای زیست انواع موجودات آبزی و کنار آبزی و پرندگان مهاجر و ... فراهم کرده بوده است، اما در حال حاضر PH  تالاب به عدد 11 رسیده است که این به معنای برابر شدن میزان PH آب تالاب با دریاست.
وی ادامه داد: در گذشته 100 گونه متنوع پرنده تالابی در میانکاله می‌زیسته‌اند، اما در حال حاضر به دلیل برهم خوردن مختصات طبیعی تالاب، تراکم این گونه‌ها به شدت پایین آمده و از جمعیت آنان نیز به شدت کاسته شده است.
مسوول آموزش محیط زیست بهشهر، تصریح کرد: به ویژه ضلع غربی تالاب، در مساحت 25 کیلومتر مربع، به دلیل عمقِ کمِ آب و عبور نور مستقیم آفتاب به درون آب زیستگاه بیش از 80 درصد از پرندگان بوده است.
این کارشناس محیط زیست، در پایان خاطرنشان کرد: شوری بیش از حد آب تالاب، قطعا به معنای مرگ تالاب و همه زیستمندان آن خواهد بود.

همه ما مسوولیم!
صاحب شریفی نماینده مردم مازندران در شورای عالی استان‌ها نیز با بیان اینکه اشکال اساسی در حقابه تالاب و حوزه تامین آب و ورودی‌های تالاب است، به خبرشمال گفت: اگر تالاب زبان داشت فریاد می‌زد،  اگر پایی برای رفتن و دستی برای نوشتن می‌داشت  حتما در محاکم قضایی از متعرضین به حقوق‌اش عارض می‌شد و از حق خویش دفاع می‌کرد.
شریفی تصریح کرد: قصه از جایی شروع شد که حفاظت از محیط زیست به انسان واگذار گردید و این انسان طمع‌کار و منفعت‌طلب! این قصه تلخ در کشور ما تلخی‌اش البته به مراتب گزنده‌تر است وقتی بی‌کفایتی و بی‌مسوولیتی و بی‌دانشی هم به حرص و طمع قبل اضافه می‌گردد.
شریفی خاطرنشان کرد: جایی که حافظان و طماعان باهم بر سر یک سفره نشینند، نتیجه قربانی شدن حق است و از بین رفتن تالابی به نام میانکاله که ریشه در تاریخ ما دارد.
نماینده مردم مازندران در شورای عالی استان‌ها، با اشاره به اینکه میانکاله امروز و میان قلعه دیروز اکنون به مرز انقراض رسیده است، افزود: این زیستگاه بی‌نظیر پرندگان و جاندارانی چون قرقاول، اردک سرسبز و سرحنایی، اردک تاج‌دار، مرگوس‌ها، غاز خاکستری، پیشانی سفید، اردک تاجدار، باکلان کوچک، اردک سرسفید، مرگوس بزرگ، سنقر تالابی، زنبور خوار، سنقر خاکستری، دلیجه، سنگ چشم، طاووسک، غاز پازرد، عروس غاز، گیلانشاه، قار، پرلا، کاکایی، پرستوی دریایی، بحری، پیغوی کوچک و چرخ‌ریسک دم‌دراز و بالخره قوها و پلیکان‌ها امروز به مساحتی حدود ۱۰درصد گستره اولیه خود رسید.
شریفی ادامه داد: عمق اندک تالاب و از بین رفتن ‌پوشش‌های گیاهی اطراف به دلایل گوناگون از چرای بی رویه دام گرفته تا تغییر کاربری‌های اطراف و خشکی سبب تغییرات اساسی در اکوسیستم منطقه خواهد شد که البته اکنون نیز در شرف وقوع است.
صاحب شریفی با بیان اینکه زمانی که دانش و
فن سالاری حلقه اتصال مجموعه‌های تخصصی دولت نظیر کشاورزی، صنعت و محیط زیست نباشد خروجی همین می‌شود که می‌بینیم، تاکید کرد: تشکیلاتی برای بهبود بیلان خود مجوز پرورش ماهی می‌دهد، تشکیلات دیگری برای فریب بالادستی‌ها و ارائه گزارش، مجوز بهره‌برداری چاه برای مقاصدی مثلا اشتغال‌زا صادر می‌کند، محیط زیست هم که مدیرش سخنرانی‌های خوب می‌کند و فقط حرف می‌زند و حرف و حرف و نتیجه همین آش است و همین کاسه.
شریفی با اشاره به اینکه معاون محترم رییس جمهور طوری از طرح جامع سخن می‌گوید که گویی سال اولی است که دولت در این کشور آغاز به کار نموده و این طرح جامع هم از ابداعات ماست، خطاب به معاون اول رییس جمهور تصریح کرد: برادر من جناب جهانگیری، طرح جامع نمی‌خواهد، یک سرچ ساده اینترنت و چند دستور راهبردی با تخصیص اعتبار لازم و نظارتی آهنین گره از کار این تالاب در کوتاه مدت خواهد گشود.
وی خطاب به مسوولان ادامه داد: تصور می‌کنید در عصر ارتباطات این ملت و ما از پشت کوه آمدیم؟! ریشه مشکلات در سیاست‌گذاری‌های نادرست شماست، در شیوه مدیریت شماست، میانکاله جدای سایر بخش‌های این کشور تعریف نمی‌شود.
نماینده مردم مازندران در شورای عالی استان‌ها، در خطابش به مسوولان افزود: بحران میانکاله و جازموریان و گاو خونی و انزلی و دریاچه ارومیه و صدها مورد دیگر نتیجه سوء تدبیر و عدم دانش مدیریتی و تخصصی دولت شما و دولت‌های پیش از شماست؛ نگهداشت محیط زیست یک کار فانتزی نیست؛ یک ضرورت ملی است.
این مقام آگاه در ادامه تصریح کرد: همه دستگاه‌های اداری کشور ذیل سرفصل‌های دانش‌محور و دانش‌بنیان ابلاغی از سوی سازمان محیط زیست کشور ملزم به ادامه فعالیت‌اند و تنها در این صورت می‌توان به احیای این تالاب‌ها و محیط زیست امید بست؛ در غیر این صورت سخنان اخیر آقای جهانگیری هیچ وجاهت و تاثیری نخواهد داشت و سخنانی از این دست حکم آب نبات و کودک گریان است.
صاحب شریفی در ادامه با بیان اینکه احیای تالاب میانکاله و امثالهم در گروه تغییر نگرش حاکمیت به مقوله محیط زیست است و لاغیر، خاطرنشان کرد: نگفتم دولت، عرض می‌کنم حاکمیت، یعنی تمامی نهادهای تصمیم ساز و تصمیم گیر و رسانه‌ای و نظامی و امنیتی! بحران تالاب میانکاله نتیجه غفلت چند دهه‌ای ما از مقوله‌ای است به نام دانش و تخصص!

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی