• منتشر شده در سه شنبه, 27 فروردين 1398 09:11
گزارشي از شهر «لنگرود»؛

گره در هنر سالی‌بافی با افزايش آلودگی رودخانه‌ها

 
 
 
 

مهری شیرمحمدی/


«سالی بافی» یکی از هنرهای قدیمی استان گیلان است که امروزه با توجه به تشدید آلودگی آب رودخانه‌ها دیگر کسی برای صید ماهی سفارش بافتن آن را به سالی باف نمی‌دهد.
جوان‌ترها حتی باور نمی‌کنند، روزگاری در برخی از شعبه‌های رودخانه لنگرود «اوزون برون» صید می‌شد و وقتی آب رودخانه در فصل بارش بالا می‌آمد، فوک های کاسپین در زیر پل خشتی لنگرود تجمع کرده و در آب غوطه می‌خوردند. سل‌های گیلان که خشک شد، سالی بافی هم از رونق افتاد. از ۳۰ سال پیش به این سو که مرداب بزرگ «کیا کلایه لنگرود» را برای ساخت مجتمع ادارات و مسکن مهر خشک کردند، سالی بافی هم نخ‌نما شد.
آن سوی رودخانه و نزدیک به جایی که شعبه‌های رودخانه لنگرود به هم پیوسته و به سمت ساحل «چمخاله» می‌رود، محل تجمع ماهیگیرانی بود که سالی‌های خود را در محله «سالی پا که» لنگرود به آب می‌انداختند و به اندازه چشمه‌های سالی، ماهی بر می‌داشتند. اصلاً شاید همین همجواری سالی پا که و رودخانه لنگرود؛ بازار سماکان را ایجاد کرده بود. بازار سماکان لنگرود نزدیک به پل خشتی و در ابتدای فشکالی محله قرار داشته و کمی جلوتر از آن نیز راسته ماهی فروشان است.
از سالی پا که تا زیر پل خشتی لنگرود تا ابتدای تجارتخانه توسلی‌ها که متأسفانه این روزها به بهانه آزادسازی حریم پل در حال تخریب است قایق‌های محلی «نُودُنبال» در رودخانه لنگرود سالی های خود را در رودخانه پهن می‌کردند. اما از وقتی فاضلاب‌های شهری را با اگوهای بزرگ طی ۳۰ سال اخیر مستقیم به رودخانه‌های لنگرود وصل کردند، حیات از آب برچیده شد. از ۱۰ نفر استادی که در بازار سماکان، سالی می‌بافت، حالا یک نفر بیشتر نیست. اصلاً اگر صیدی نباشد، صیادی هم نیست که به دنبال خرید سالی باشد.
«حمید سروری» شاید آخرین فردی باشد که هنوز در بازار سماکان لنگرود سالی می‌بافد. صبح یک روز جمعه به مغازه‌اش رفتم. سالی‌های آماده بر سر در مغازه‌اش آویزان بود. از پشت تورهای سالی داخل مغازه را می‌توان دید. می‌گفت وقت مصاحبه ندارم باید زودتر این سالی را تحویل دهم. اما اگر دست به کار است، گفتار هم به کار شیرینی می بخشد. مگر غیر از این است که بسیاری از ترانه‌های فولکلوریک گیلان در حین کار کردن سروده و ماندگار شده است!
سروری ۴۰ سال است که سالی می بافد ولي به درستی یادش نیست سالی بافی را از چه کسی آموخته، شغل آبا و اجدادی‌اش نبوده اما به گفته خودش در همین راسته سماکان از دست دیگران دیده و آموخته است.
می‌گوید: از قدیمی‌های بازار سماکان که سالی می‌بافتند، همه مرده‌اند. پیرمردی بود که از شلمان (شهر کوچکی بین لنگرود و رودسر) می‌آمد. ضمناً فقط سالی بافی نبود، مشاغل جانبی هم در کنارش رونق داشت. مثلاً برای هر سالی یک «گوف» لازم است که بالای دام را جمع می‌کند و اگر گوف خوب بافته نشود، به پهن شدن سالی کمک نمی‌کند. سیخ لازم دارد که در گذشته با پشم دم گاو بافته می‌شد. برای دام‌های «پره» نیز از آبتک‌های شیشه‌ای استفاده می‌شد. گوی‌های شیشه‌ای درست می‌کردند که داخل توری قرار می‌گرفت و در سطح آب شناور می‌ماند.
سروری سالی بافی سنتی را کاری زمان بر می‌داند و توضیح می‌دهد: بافتن یک سالی کاملاً دست بافت بسته به ابعادش بین ۲ تا ۳ ماه وقت لازم دارد. باید حوصله کرد و با دقت بافت. اگر یک چشمه سالی را اشتباه ببافی، کل کار خراب می‌شود و دیگر سالی به درد نمی‌خورد. امروزه بخشی از کار سالی بافی به صورت ماشینی انجام می‌شود. 
سروری می‌افزاید: هستند زنانی که در خانه به شیوه قدیم سالی را دستی می بافند ولی این کار چشم و اعصاب و حوصله می‌خواهد و جوان‌ترها دیگر چنین کارهایی نمی‌کنند. در گذشته به زندانیان نیز به‌عنوان کارآفرینی سالی بافی را آموزش می‌دادند و در همان زندان سالی تولید می‌کردند.
سروری درباره قیمت تمام شده هر سالی نیز می‌گوید: قیمت سالی‌ها به اندازه آن بستگی داشته و از ۲۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تومان می‌رسد. ساخت سالی هزینه بر است به ویژه در ماه‌های اخیر، هزینه مواد اولیه خیلی گران شده است.
وی با بیان اینکه مشتری‌های سالی‌ها به کارایی و مرغوبیت آن اهمیت می‌دهند، ادامه می‌دهد: سالی که خوب بافته نشود، موقع پهن کردن در رودخانه ممکن است پاره شده و یا درست در بستر رودخانه پهن نمی‌شود.
سروری در ادامه طریقه انداختن سالی را نیز توضیح داده و می‌گوید: هرچقدر سالی چتری و دایره وار افکنده شود، سطح بیشتری را اشغال می‌کند. سرب‌های اطراف لبه تور، آن را به کف بستر رودخانه می‌کشد. البته جمع کردن سالی و بالا آوردن ماهی هم مهارت خاصی می‌خواهد وگرنه سالی پاره می‌شود.
سروری را با سالی‌هایش تنها می‌گذارم و از بازار سماکان به راسته ماهی فروشان می‌روم، صدای به مزایده گذاشتن ماهی‌هایی که با پره از دریا بالا آمده و ماهی‌های رودخانه‌ای که با سالی از رودخانه گرفته شده به گوش می‌رسد در این بازار حتی واژه‌ها نیز طعم گذشته را می‌دهند.

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی