• منتشر شده در چهارشنبه, 07 آذر 1397 11:49
از عمه شاه صفوي تا امروز؛

تی‌تی کاروانسرا منتظر تاييد سازمان ميراث فرهنگي است

 
 
 
 

/مهري شيرمحمدي

7 سرمایه‌گذار برای اجرای طرح بوم‌گردی در «تی‌تی کاروانسرا» اعلام آمادگی کرده‌اند اما اجرای این طرح منوط به اعلام نظر سازمان میراث فرهنگی کشور است.

می‌گویند شاه عباس صفوی، دستور داد ۹۹۹ کاروانسرا در مسیر راه کاروان‌ها در سراسر کشور بسازند. گیلان نیز که مرکز تجارت ابریشم بود، از این قاعده مستثنی نشد. اگرچه در مسیر راه شاه عباسی، کاروانسراهای زیادی ساخته شد اما تنها یک کاروانسرا از این دوران باقیمانده است، بنایی که عمه شاه صفوی ساخت.
«تی تی خانم» دستور داد تا در مسیر کاروان دیلمان به لاهیجان، کاروانسرایی در خور تجار بسازند. در شرایطی که کاروانسراهای متروک دیگر استان‌ها حتی استان‌های مرکزی و کویری احیا شده و تغییر کاربری یافته‌اند، دیدن بقایای این کاروانسرا در روستای بالارود، اندوهی در پی دارد که چنین بنای عظیمی مسکن گاوهای یله روستائیان شده است.

*بنايي که ۲۲ سال پیش ثبت ملی شد
«تی تی کاروانسرا» از جمله معدود بناهای ثبت شده میراثی است که اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان آن را از مالک وقت یعنی «گودرز پرتوی دیلمی» به سال ۱۳۷۵ خریداری کرد و آذرماه همان سال به شماره ۱۷۸۴ در فهرست بناهای میراثی کشور به ثبت رساند. گرچه از همان سال‌ها وعده‌های مکرری برای احیای این بنا داده شد، اما متاسفانه امروز این عمارت مسکن گاوها و دیگر چارپایانی است که اهالی بالارود و روستاهای اطراف در جنگل‌های سیاهکل رها کرده‌اند.
در کنار جاده اصلی سیاهکل به‌سمت دیلمان و بعد از تابلوی روستای بالارود، تجمعی از چند مغازه سرراهی دیده می شود.اینجا مرزهای حیات و حیاط لغزان است. هرچند حیاط خانه‌های روستایی گیلان بی دیوار است، اما از درختان کاشته شده بجای پرچین، می‌فهمی که بی اذن صاحبخانه نمی‌توان به حریم حیاط ورود کرد. نشانه کاروانسرا را از اهالی می‌پرسم. پیرمرد سیاهکلی، پل آهنی روی رودخانه را نشانه می‌رود و یادآور می‌شود که باید از پل عبور کرد. وی به‌خاطر می‌آورد که قبلا مسیر کاروان‌ها از کنار رودخانه بوده و بسیار دیده شده که در فصل پر باران، راهنمایان کاروان‌ها که به آنها «چاروادار» می گفتند در همین رودخانه غرق شده‌اند. آن سوی پل، خانه دو طبقه روستایی به رنگ آبی لاجوردی خودنمایی می‌کند. خانه‌ای که اخیرا اقامتگاه بوم‌گردی شده است.

*کاروانسرایی بر بلندای تپه باباکوه
اندکی بعد دیوارهای سنگی و قطور تی‌تی کاروانسرا لابه‌لای درختان جنگل بر تپه بلندی که «باباکوه» خوانده می‌شود، خودنمایی می‌کند. همچون دیگر بناهای میراثی به‌جا مانده در گیلان اینجا نیز درختان انجیر ریشه خود را تا عمق ساروج و خشت و سنگ عمارت فرو برده‌اند. دورتا دور این بنای سنگی، حصار سبزی کشیده‌اند. «تی‌تی کاروانسرا» تنها یک در ورودی با طاق بلند در ضلع شمالی دارد. هنوز پای به داخل حیاط کاروانسرا نگذاشته‌ای که گاوی نشخوارکنان از حیاط کاروانسرا بیرون می‌آید.

*کاروانسرایی که عمه شاه صفوی ساخت
آنگونه که مورخان نوشته‌اند، در زبان گیلکی «تی‌تی» به معنی شکوفه است و تی‌تی خانم نام دیگر «مریم بیگم سلطان» دختر شاه تهماسب اول، عمه شاه عباس بود که به همسری خان احمد گیلانی از امرای محلی گیلان درآمد. خان احمد از جانب شاه تهماسب حکومت «بیه پیش» (آن سوی سفید رود) به مرکزیت لاهیجان را برعهده داشت.
کاروانسراهای برون شهری در مکان‌های خاص و با اهمیت ساخته می شد و ساخت تی‌تی کاروانسرا در دروه صفویه نشان از اهمیت و موقعیت فعال این منطقه در آن زمان بود. فیروزه محسنی، یکی از این مورخان در اینباره نوشته
است: کاروانسراهای برون شهری در مکان‌های خاص و با اهمیت ساخته می‌شد و ساخت تی‌تی کاروانسرا در دروه صفویه نشان از اهمیت و موقعیت فعال این منطقه در آن زمان بود.
تی تی کاروانسرا از جمله کاروانسراهای دو ایوانی است. ایوان‌ها در کاروانسراهای دو ایوانی عموما یکی در مدخل ورودی و دیگری در روبروی آن قرار دارد، قرینه را در معماری بنا حفظ می‌کند و به علت ارتفاعی که بناها داشتند، مسافران به راحتی می‌توانستند بار و بنه و اسباب خود را سوار و پیاده کنند. همینطور ایوان برای صحبت کردن و استراحت قبل ازخواب مورد استفاده قرار می‌گرفت و بدین طریق تعامل کاروانیان نیز بیشتر برقرار می‌شد. اگرچه سال گذشته از سوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان، وعده ایجاد طرح بوم‌گردی برای تی تی کاروانسرا داده شد، ولی پس از یک سال هنوز این وعده عملی نشده است.

*4میلیارد تومان اعتبار برای احیای تی تی کاروانسرا نیاز است
معاون اداره کل میراث فرهنگی گیلان درباره موقعیت ممتاز تی‌تی کاروانسرا می‌گوید: وجود کاروانسرا در مسیر سیاهکل به دیلمان و طالقان نشان‌دهنده موقعیت تجاری و فعال این منطقه در دوره صفویه بوده است.
وجود کاروانسرا در مسیر سیاهکل به دیلمان و طالقان نشان‌دهنده موقعیت تجاری و فعال این منطقه در دوره صفویه بوده است.  ولی جهانی با اشاره به تدوین طرح اقامتگاه بوم‌گردی در این کاروانسرا می‌افزاید: طرح ایجاد اقامتگاه بوم‌گردی در تی تی کاروانسرا سال گذشته آماده شده و قرار است واگذاری آن از طریق ماده ۲۷ مورد بررسی قرار گیرد. جهانی با بیان اینکه این کاروانسرا نیازمند مرمت‌های اساسی است، ادامه می دهد: ۴ میلیارد تومان اعتبار برای مرمت و احیای تی تی کاروانسرا برآورد شده و برای اجرای طرح بوم‌گردی باید یک سری زیرساخت های لازم در این بنای میراثی اجرایی شود.
وی با اشاره به نشست‌های متعدد برای این واگذاری در سازمان برنامه و بودجه گیلان تصریح می کند: ۷ سرمایه‌گذار برای سرمایه‌گذاری در این پروژه اعلام آمادگی کرده‌اند ولی از آنجا که این بنا در مالکیت سازمان میراث فرهنگی و ثبت ملی است باید نتیجه پرونده مطالعاتی طرح بوم گردی و استعلام لازم ازسوی سازمان میراث فرهنگی کشور به اداره کل میراث در گیلان ابلاغ شود.

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی