• منتشر شده در شنبه, 11 آذر 1396 06:24
خبرشمال، نقش اقدامات پیشگیرانه را در جلوگیری از وقوع سیلاب‌های مخرب بررسی می‌کند

سیلیِ آب نکشیده سیل

 

 

خبرشمال/ گروه اجتماعی

به گفته کارشناسان و مسئولان سازمان مدیریت بحران کشور، ایران به لحاظ وقوع بلایای طبیعی در جهان، در رتبه چهارم قرار دارد، چرا که از میان 43 فقره بلایای طبیعی در جهان 33 نوع آن در ایران رخ داده و می‌دهد که این مسأله موجب شده است تا ایران به عنوان یکی از 10 کشور بلاخیز جهان به شمار رود. بنابر آمار رسمی، در 90 سال گذشته، بیش از 200 هزار نفر از مردم کشورمان بر اثر بلایای طبیعی کشته شده‌اند که از این تعداد حدود 76 درصد زلزله، 13 درصد سیل و 11 درصد بر اثر سایر بلایای طبیعی بوده است. در گذشته‌های دور سهم تلفات انسانی و خسارات مادی، در پیِ وقوع بلایای طبیعی، به دلیل نبود یا کمبود امکانات و اقدامات پیشگیرانه، بسیار بالا بود و این در حالی‌ست که امروزه با توجه به پیشرفت و توسعه علوم و فنون، دامنه تخریب‌ها و تلفات در اثر وقوع بلایای طبیعی، در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، رو به کاهش است.

* ضرورت بهره‌گیری از امکانات برای مقابله با خسارات و تلفات انسانی به هنگام وقوع بلایای طبیعی
برای مثال در ژاپن، با وجود فراوانی وقوعِ زلزله‌های مهیبِ بالاتر از 7ریشتر، خسارات و تلفات، بسیار اندک بوده است، چرا که مسئولان ژاپنی، در طول این سال‌ها به خوبی آموخته‌اند که چگونه می‌توان با صرف هزینه‌های کمتر و بکارگیری اقدامات پیشگیرانه، در برابر حجم وسیع خرابی‌ها و تلفات انسانی، خود را بیمه کرد، این در حالی‌ست که در کشوری مثل ایران، با وجود آنکه بیشترین مساحت و وسعت آن، بر روی گسل‌های بزرگ و کوچک قرار گرفته است، نه تنها هیچگونه اقدامِ عاجلی برای جلوگیری و کاهش خسارات مادی و جانی صورت نگرفته است، بلکه حتی در بسیاری از موارد، با نبود مقاوم‌سازی‌ها و اجرای اصول اولیه استانداردسازی ساختمان‌ها، بر حجم و وسعتِ خرابی‌ها و تلفات انسانی افزوده می‌شود.


* بیشترین سیلاب‌های ویرانگر جهان در کشورهای جهان سوم!
سیل‌ها و سیلاب‌ها نیز از جمله دیگر بلایای طبیعی هستند که در صورت نبودِ آمادگی برای مقابله با حجم و فشار بسیار زیاد آب به هنگام بارندگی‌های مقطعی و پرقدرت، به راحتی‌ می‌توانند به یک فاجعه انسانی بسیار بزرگ تبدیل شوند!
بزرگترین سیل‌های تاریخ جهان در هزاره اخیر اگرچه گستردگی وسیعی دارد و از کشورهای متعدد در شمال اروپا تا شرق چین را در بر می‌گیرد اما نکته این است که بیشتر سیل‌های ویرانگر جهان در قرن اخیر در کشورهای جهان سوم یا در حال توسعه به ویژه در آسیا به وقوع پیوسته و هزاران نفر را به کام مرگ کشانده است. وجه مشترک تمامی این کشورها توسعه‌نیافتگی و تخریب گسترده سرزمین و پوشش گیاهی است که یکی از دلایل وقوع سیل به شمار می‌آید. در ایران نیز به گواه شواهد موجود و آمارهای ارائه شده وقوع سیل در دهه‌های اخیر شدت گرفته است. سیل اگرچه در زمره سوانح طبیعی دسته‌بندی می‌شود اما در ایران بیشتر سیل‌های رخ داده بیش از آن که منشأ آن طبیعی باشد، حاصل دخالت‌های ناصواب انسانی است.
تخریب جنگل‌ها و مراتع، چرای بی‌رویه دام در بالادست سدها و مسدود کردن غالب رودخانه‌های کشور با دیواره‌های بتونی نیز از دیگر دلایل تشدید سیل در کشور است. بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، از 421 مورد سیل اتفاق افتاده از سال 1330 تا 1380 نزدیک به 74 درصد آن تنها مربوط به سال‌های 1360 تا 1380 می‌شود. یعنی در فاصله سال‌های 60 تا 80 میزان سیل 20 برابر شده در حالی که تغییرات زیادی در بارندگی‌های منطقه جز چند مورد استثنایی وجود نداشته است.


* سیل نکا
در بامداد پنجمین روز از چهارمین ماه سال و در حالیکه زمین، گرمای بیش از 30 درجه را تجربه می‌کرد، به ناگاه، ابرهای سیاه، در آسمانِ شهر نکا باریدن گرفتند و آن هم چه بارانی! 
شاید این باران، تلخ‌ترین خاطره نکایی‌ها از بارش رحمت الهی بوده باشد!
در این روز تلخ تاریخی، در پی بارندگی‌هایی که از چهارم مردادماه در شهر نکا آغاز شده بود، سیلاب بسیار بزرگی اتفاق افتاد که بر اثر آن، بیش از ۸۰ نفر کشته شدند. بارندگی شدید منجر به بالا رفتن سطح رودخانه نکارود و در نهایت طغیان رودخانه مذکور که از میانه شهر عبور می‌کند، شد. ساکنین حاشیه رودخانه نکا از این حادثه به عنوان واقعه‌ای سخت و فراموش نشدنی یاد می‌کنند. در اثر این واقعه پل اصلی شهر، پل راه آهن، راه‌های روستایی، تعدادی از روستاها و زمین‌های کشاورزی و تعداد زیادی از ساختمان‌های اداری خسارت دیدند. علاوه بر آن تاسیسات و تجهیزات زیر بنایی نظیر آب، برق و تلفن خسارت زیادی را متحمل شدند.


* دلایل وقوع حادثه سیل در نکا
علت عمده وقوع این سانحه ناشی از سهل‌انگاری‌های زیست‌محیطی همچون تبدیل جنگل‌های منطقه به زمین‌های زراعی، تخریب حاشیه رودخانه و برداشت بی‌رویه شن و ماسه بوده است. همچنین مسدود شدن دهانه پل‌ها توسط درختان بریده شده و گرفتگی آبراه‌ها توسط ساخت و سازهای انجام شده، منجر به تشدید وقوع سیل شد. از موارد دیگری که می‌توان در تشدید این حادثه برشمرد عبارتند از: ساخت و سازهای بی‌رویه در حریم رودخانه و تجاوز به حریم آن، رعایت نکردن نکات فنی در ساخت و سازها، کم بودن عرض معابر و گشایش‌های شهری، پیچ و خم معابر... و به همراه تراکم بالای جمعیت را شامل می‌شود.


* نقشِ مخرب درختان شکسته، افتاده در ایجاد سیلاب‌های مهیب
حال با شروعِ فصل بارندگی‌ها، بار دیگر خطر وقوع سیلاب‌ها در مازندران، جدی شده است تا جایی که رییس اداره محیط‌زیست شهرستان نور، در روزهای اخیر، نسبت به تبعات جمع‌آوری نشدن درختان شکسته شده در جنگل‌های استان به ویژه در مناطقی از این شهرستان هنگام بارندگی و جاری شدن سیلاب هشدار داد و گفت: در صورت جمع‌آوری نکردن درختان شکسته و افتاده که بر اثر وزش بادهای شدید در جنگل رها شده‌اند، احتمال افزایش خسارت به هنگام بارش‌های شدید و جاری شدن سیلاب در پائین‌دست دور از انتظار نیست.
مرتضی مهدی‌زاده، طی گفت‌و‌گویی با خبرنگار ایرنا مازندران، در تاریخ 28 آبان‌ماه سال جاری، اظهار داشت:‌ این مشکل در شهرستان نور، باتوجه به اینکه بیشترین عرصه جنگلی آن در مناطق جلگه‌ای قرار داشته و همچنین، به دلیل جمع‌آوری نشدنِ حجم انبوهی از درختان شکسته که بر اثر باران شدید، برف سنگین و توفان از گذشته تاکنون بر زمین مانده، جدی‌تر است!
رئیس اداره منابع طبیعی و ‌آبخیزداری شهرستان نور با بیان اینکه یکی از ویژگی‌های جنگل‌های مناطق جلگه‌ای مازندران این است که در آنها درختان ریشه عمیقی ندارند، خاطرنشان کرد: به همین دلیل تاثیر بلایای طبیعی مانند برف، باران و توفان بر آن‌ها زیاد است و خیلی زودتر و راحت‌تر از درختان مناطق کوهستانی و ییلاقی که ریشه عمیق‌تری دارند، دچار شکستگی و افتادگی می‌شوند.


* اجرای عملیات آبخیزداری در 10 میلیون هکتار، طی 5 سال
سخنگوی کمیسیون آب، منابع طبیعی و کشاورزی مجلس شورای اسلامی نیز در همین رابطه و در پاسخ به این پرسش که مصوبات مجلس شورای اسلامی در این باره، چه سمت و سویی یافته است، به خبرشمال گفت: بر اساس برنامه ششم توسعه، دولت مکلف است، با استفاده از مشارکت‌های مردمی، اعتبارات دولتی و همچنین بکارگیری پیمانکاران ماهر و زبردست، طی مدت 5 سال، به اجرای عملیات آبخیزداری در مساحت 10 میلیون هکتار از اراضی حوزه‌های بالادست و سرشاخه رودخانه‌ها، بپردازد.
علی‌محمد شاعری با بیان اینکه تاکنون تنها موفق به اجرای عملیات آبخیزداری در 2 میلیون هکتار از 12 میلیون هکتار از اراضی بالادست و سرشاخه رودخانه‌ها شده‌ایم، به دومین تکلیف دولت، در راستای جلوگیری از وقوع سیلاب‌های مخاطره‌آمیز براساس این برنامه 5 ساله اشاره و خاطرنشان کرد: حفاظت از جنگل‌ها و جلوگیری از قطع درختان سرپا و همچنین مجوز برداشت از درختان شکسته، افتاده و ریشه‌کن‌ شده در جنگل‌ها به مجریان طرح‌های جنگل‌داری و بهره‌برداران، از جمله راهکارهای دیگری است که با اجرای درست و دقیق آن، علاوه بر حفظ و حراست از جنگل‌ها و منابع طبیعی، جلوی وقوع بسیاری از سیلاب‌های خانمان‌برانداز نیز گرفته می‌شود.


* 5درصد بودجه کشور برای اجرای برنامه‌های سازمان مدیریت بحران کشور اختصاص یافت
نماینده مردم بهشهر، نکا و گلوگاه با اشاره به اینکه حفظ پوشش گیاهی، از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه از وقوع سیل‌های مهیب است، افزود: مقرر شده است تا 5 درصد از اعتبارات کل بودجه کشور به سازمان مدیریت بحران کشور، برای اقدامات پیشگیرانه، کنترل و مقابله با بحران‌های غیرمترقبه، تخصیص یابد.
وی ادامه داد: سازمان مدیریت بحران کشور با استفاده از این منابع در اختیار می‌تواند به ویژه نسبت به بهره‌گیری از سیستم‌های پیش‌آگهی در زمان وقوع بحران‌ها، اقدام کند.
علی‌محمد شاعری در پایان گفت: مجلس شورای اسلامی به وظایف خطیر خود در این زمینه عمل کرده و حالا نوبت دولت است که با اقدامات تاثیرگذار، نسبت به کاهش خسارات و تلفات انسانی در زمان وقوع بلایای طبیعی، همچون سیل، به وظایف خود عمل کند.

* کلام آخر
سیل نکا، تنها نمونه‌ای از ده‌ها نمونه سیل خسارت‌بار در سال‌های گذشته بوده و در صورت نبود اراده مسئولان امر، برای مقابله با آثار مخرب سیل در مازندران، وقوع سیل‌هایی با آثار تخریبی بالاتر چندان دور از انتظار نخواهد بود!

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی