• منتشر شده در یکشنبه, 29 دی 1398 07:57
«خبرشمال» مجموعه کتاب «فرهنگ بصری» را بررسی می‌کند؛

نقـاط سیـاه به مثابـه واژگـان

ماه‌بانو صالح‌نژاد/


انتشارات «علمی و فرهنگی» از سال 1394 در سایت رسمی‌اش اعلام کرد هدفش را تولید آثاری تصویرمحور، به‌منظور ارتقای فرهنگ و سواد بصری جامعه ایران قرار داد و در راستای این هدف، کتاب‌هایی با موضوعات مختلف انتخاب شده و به تدریج ترجمه و منتشر می‌شود. یکی از مهم‌ترین منتشرات در این پروژه،  که فصل مشترکی میان کتاب‌های نوجوان و بزرگسالان می‌بود، آثار بزرگترین تصویرگران جهان است که مجموعه «فرهنگ بصری» نام گرفت؛ «خورشید» طرح «فرانس ماسریل»، «سرنوشت» طرح «اتو نوکل» و «آثار چوب‌کند، اکسپرسیونیست‌های آلمان» با طرح‌هایی از برترین هنرمندان این سبک و این کشور.

1-طلوع روشنای فرهنگ بصری

«خورشید» اثر «فرانس ماسریل» اولین اثر از این مجموعه است؛ داستانی بازگفته شده در ۶۳ تصویر، که رابطه ظریف و شکننده هر انسان با سرنوشتش را واکاوی می‌کند.
ماسریل نقاش و گرافیستی مشهور، اهل بلژیک بود. هنرمندی باانگیزه و پرکار که با دنیای ادبیات ارتباط برقرار می‌کرد و آثار نقش و گرافیکش در کنار بسیاری از رمان‌های شناخته‌شده از نویسندگان بزرگ هم‌روزگارش چون «هرمان هسه»، «توماس مان» و «امیل زولا» بود. او استعدادی ویژه در ارایه کارهای  تبلیغاتی و پوسترها داشت، نقاشی می‌کشید و آثار «تولستوی» «رولان» و «وایلد» را با طرح‌هایش روایت می‌کرد. جز علاقه وافر به ادبیات و نقش نشاندن بر واژه‌ها، او در زمینه سیاست با خلق آثاری، حمایت و همسویی خود با آرمان‌های جمهوری‌خواهان اسپانیا را
 اعلام می‌داشت.
 در میان همه این فعالیت‌ها و دغدغه‌ها، آثاری که فرانس را در دنیای هنر نامی و بی‌جایگزین کردند، رمان‌های بی کلام او هستند که این اثر یکی از بهترین آن‌هاست. مجموعه چاپ‌های دستی‌ هنرمند، که داستانی را بی‌ هیچ دستگیری واژه و حروف، روایت می‌کنند. این آثار را بسیاری «آینه‌های نمادینی بر تمدن بشر» دانستند که در این آینه‌ها ماسریل تصویر کارخانه بی‌ترحم زندگی مدرن را منعکس کرده است.
«خورشید» با نور خطوط سیاهش، رنج و جدال درون انسان را تصویر می‌کند که هر لحظه و هر اتفاق، آدمی را بر سر یک دوراهی قرار می‌دهد؛ تمایل به فردیت، تک‌رانی و در برابر آن، ندایی درونی که او را به همرنگی با جمع و همراهی با دیگران فرامی‌خواند.

2-از سر نوشتن
 تماشا

اثر دوم این مجموعه «سرنوست» اثر «اتو نوکل» است؛ داستان سقوط و تباهی یک زن گمنام آلمانی روایت‌شده در 188 تصویر. کودکی، پدر، مادر، خدمت، فروشنده، کودک، قوزی، عشق، انتقام، خیاط، ازدواج، اغواگر، گناه، بار گناه، جنایت، فرار و پایان، بخش‌هایی از زندگی این زن که به تماشایش می‌نشینیم.
نوکل از جمله هنرمندان اکسپرسیونیست آلمانی است که سهم به‌سزایی در پیدایش رمان بی‌کلام داشتند، رمان‌هایی که به «گرافیک ناول» معروف شدند. از این هنرمند بااستعداد، آثار زیادی برجا مانده ‎است که این اثر ناول گرافیک یکی از بهترین‌های آن‌هاست.
اگرچه در تصاویر سرنوشت، ارجاع تاریخی دقیقی به مخاطب داده نمی‌شود، زمان و مکان وقوع ماجراهای رمان را می‌توان آلمان دوره جمهوری وایمار دانست، چراکه نوکل در هنگام تالیف این اثر از فضای فرهنگی جمهوری وایمار بسیار تاثیر پذیرفته، در کنار این نکته مهم که در عین حال او میراث‌دار پیشروان مکتب اکسپرسیونیسم آلمانی است. میراث‌داری او اما به معنای تکرار شیوه‌های هم‌مکتبانش نیست و در عین حفظ اثر در سبک اکپرسیونیست، تالیف این اثر کار یک هنرمند به شدت نوآور بود.
سرنوشت اولین کتابی است که تصویرهای کتاب با تکنیک چاپ بر روی صفحات سربی به وجود آمده ‎است. در ابتدای کار تالیف این کتاب، نوکل از چوب استفاده می‌کرد اما در دهه ۲۰ میلادی با دو نکته مهم مواجه شد که سرنوشت «سرنوشت» را تغییر داد؛ اولین نکته این که با کمبود و گران شدن چوب روبه‌رو شد که به او امکان کار با فراغ خیال را نمی‌داد و دومین نکته این که با امکانات زیبایی‌شناختی چاپ سربی آشنا شد و ترجیح هنری‌اش به چاپ سربی بدل شد. استفاده از مغارهای دندانه‌دار که به او امکان می‌دهد با آن، شیارهای موازی را همزمان روی ورقه سربی ایجاد کند، ویژگی خاص چاپ سربی نوکل است که او را از چاپ‌های هم‌دورانش متمایز می‌کند.

3-تماشا به مثابه کمال خوانش

سومین کتاب از مجموعه فرهنگ بصری مختص « آثار چوب‌کند اکسپرسیونیست‌های آلمان» است؛ اکسپرسیونیسم آلمان، جنبش هنری تاثیرگذاری که در اوایل سده بیستم میلادی شکل گرفت و هنرمندان در این سبک با به کار گرفتن رنگ‌هایی تند همراه با فرم‌های انتزاعی و معوج، حالات و عواطف اعضای عصیانگر جنبش اکسپرسیونیسم را به نمایش می‌گذارند. این جنبش بازتابی از روح طغیانگر زمانه‌اش بود و هنرمندان دوران از اثرگذاری این سبک، ناگزیر.
وودکات یا چوب‌کند از رایج‌ترین تکنیک‌هایی‌ست که هنرمندان اکسپرسیونیست برای خلق آثارشان از آن بهره برده‎اند. کتاب «آثار چوب‌کند» دربردارنده مجموعه‎‌ای از ۱۰۰ اثر چاپی بی‌نقص چوب‌کند از ۳۰ هنرمند بزرگ آلمانی است؛ آثاری از «ارنست بارلاخ»، «ماکس بکمان»، «امیل نولده» و
بسیاری دیگر.
بیشتر آثاری که در این مجموعه بازچاپ شده‎اند به سه دهه نخست قرن بیستم تعلق دارد. آثاری قدرتمند که حال و هوای متفاوتی دارند؛ مثلا پرتره فکورانه «کارل اشترنهایم» اثر «کنراد فلیکس مولر»، مدرسه سوارکاری اثر مهیج «فرانتس مارک» یا مسیح بر فراز کوه زیتون اثر متاثرکننده «رنست بارلاخ».

4-جنگ هم مواهبی دارد

چهارمین کتاب از مجموعه فرهنگ بصری «مصائب جنگ» اثر سترگ «فرانسیسکو گویا» است. گویا متولد آراگون اسپانیا، نقاشی را از سیزده سالگی زیر نظر «خوزه لوزان» فراگرفته و تحصیلات خود را در رم ادامه داد. او طرح‌هایی برای پرده‌های کارگاه سلطنتی کشیده است که این طرح‌ها نخستین آثاری بودند که استعدادش در نقاشی را بر همگان آشکار کرد.
یکی از تاثیرگذارترین آثار فرانسیسسکو گویا و از شاهکارهای هنری غرب، مجموعه‎ای‌ست که پس از مرگ وی «مصائب جنگ» نامیده شد. شخصیت‌پردازی‌های ناب و صحنه‌های خشن و جذابیت گزنده تصاویر این مجموعه، کیفرخواستی بصری علیه جنگ و دهشت‌های آن است.
شورش اسپانیا در سال ۱۸۰۸ به جنگ سهمگین شبه قاره ایبری با فرانسه در دوران ناپلئون کشیده شد و طراح این اثر که خود، شاهد نبرد خونین و قحطی هولناک در مادرید بود یا به واسطه روایت‌های دوستان و هم‌عصرانش از آن مطلع شده بود، در مجموعه آثار چاپی‌اش صحنه‌های جاودانه‎ای از این وقایع خلق کرد.

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی