آخرین اخبار :
  • منتشر شده در پنج شنبه, 29 فروردين 1398 08:34
خبرشمال در گفت‌و‌گو با مدیرکل شیلات مازندران بررسی می‌کند

روزگار نه چندان سپید مروارید سیاه

 
 
 
 

مائده مطهری‌زاده /


از 8 خوراکی گران دنیا، دوتای اول آن یعنی زعفران و خاویار در ایران موجود است و از بین این دو نیز، خاویار آن نصیب سه استان شمالی که در همسایگی دریای خزر قرار دارند، شده است.
ماهیان خاویاری که استروژن نامیده می‌شوند و از خانواده تاس‌ماهیان‌اند، در شمار گونه‌های آبزی کم‌مانندی هستند که از پیشینه‌ای چندصدمیلیون ساله که به عصر ژوراسیک بازمی‌گردد، برخوردارند و در این فرایند، تکامل یافته و امروز به ما رسیده‌اند. رقم گونه‌های خاویاری، به ۲۷ گونه و زیرگونه در جهان تقسیم می‌شود که از این تعداد، ۵ گونه در دریای خزر زندگی می‌کنند؛ دریایی که به تنهایی ۹۳ درصد از ذخایر ماهیان خاویاری جهان را در خود جای داده‌است.
اما ارزش ماهیان خاویاری نزد مردم، نه برای استفاده از گوشت آن، که برای تخم آن است و شهرت‌اش نیز برای همین «مروارید سیاه» است. تخم خاویار در شمار اشرافی‌ترین صبحانه‌های جهان است. 
خاویار بسیار پرکالری و انرژی‌زاست و انواع گوناگون آن همچون:« خاویار طلایی و سرخ و سیاه» در دریا موجود است که البته در این میان خاویار سیاه از ارزشی قابل توجه برخوردار است.

*ممنوعیت صید تجاری ماهیان خاویاری در سال‌های اخیر
اما متاسفانه ماهیان خاویاری، این موجودات به جای مانده از عصر ژوراسیک، اکنون سالهاست در معرض خطر اتمام ذخایر مولد قرار دارند و به همین دلیل نیز چند سالی می‌شود که این ماهیان با ممنوعیت صید تجاری روبرو شده‌اند.
کار اکنون به جایی رسیده که مرکز پژوهش‌های مجلس، طی دو سال اخیر تاکید کرده است که اگر شرایط کنونی صید غیرمجاز، از بین رفتن مکان طبیعی تکثیر طبیعی، آلودگی محیط رودخانه‌ها و دریا، کاهش تکثیر مصنوعی و کمبود مولدین ادامه یابد میزان صید ماهیان خاویاری بالغ و تولید خاویار در سال ۱۴۰۴ به حدود صفر خواهد رسید.
در سال‌های اخیر با وجود ممنوعیت صید ماهیان خاویاری، گزارش‌ها نشان می‌دهد که صید غیرقانونی همچنان ادامه داشته و علاوه بر آن آلودگی‌های محیطی نیز باعث شده تا امکان بازسازی ذخایر ماهیان خاویای دریای خزر به شدت کاهش پیدا کند. کارشناسان مرکز پژوهش‌های مجلس معتقدند بی‌توجهی به این تهدیدها که اغلب ناشی از عدم توجه به پاکیزه نگهداشتن بستر دریا از سوی کشورهای حاشیه دریای خزر است، سبب نابودی ذخایر ژنتیکی ماهیان خاویاری خواهد شد و با ادامه این وضعیت به زودی شاهد از بین رفتن این ماهیان از دریای خزر خواهیم بود.

*وضعیت پرورش ماهیان خاویاری در گیلان
دی ماه سال گذشته بود که معاون آبزی‌پروری اداره کل شیلات گیلان با بیان اینکه اکنون بیش از ۹۰ مزرعه در کشور وجود دارد که نزدیک به نیمی از آن یعنی ۴۱ مزرعه در گیلان قرار دارد، گفت:« تولید در حوزه آبزی‌پروری این استان نزدیک به یک میلیون و 100هزار تُن است.»
احمد قناعت‌پرست، سپس با اشاره به اینکه میزان مصرف سرانه ماهی در استان نزدیک به ۱۱ کیلوگرم است، اضافه کرد:« در سال ۵۷ حتی یک مزرعه تولید ماهیان خاویاری در استان و کشور وجود نداشت اما اکنون بیش از ۹۰ مزرعه در کشور وجود دارد که نزدیک به نیمی از آن یعنی ۴۱ مزرعه در استان گیلان قرار دارد.»
مدیرکل شیلات استان گیلان نیز در ماه‌های پایانی سال گذشته با بیان اینکه استان گیلان در حوزه اجرای طرح ملی پرورش ماهیان خاویاری پیشرفت‌های بسیار خوبی داشته است، گفت:« اجرای طرح ملی پرورش ماهیان خاویاری چند سالی است که با همکاری بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی،‌ شیلات و استانداری در استان‌های شمالی آغاز شده و از زمانی که فراخوان اجرای طرح ملی پرورش ماهیان خاویاری در گیلان صادر شد، تاکنون 24 متقاضی برای انجام سرمایه‌گذاری در این بخش اعلام آمادگی کرده‌اند.»

*پرورش ماهیان خاویاری در گلستان
مدیر کل شیلات گلستان نیز در سال گذشته با ادعای این مطلب که 17 استان، خاویار گلستان را پرورش می‌دهند، گفت:« در سال 97،  بیش از 40 هزار قطعه بچه ماهی خاویاری از تولیدات استان برای پرورش در مزارع منفرد و قفس به این مراکز ارسال شد.»
مدیر کل شیلات گلستان همچنین به برنامه‌های پرورش انواع ماهیان در دریا اشاره و اعلام کرد:« یکی از برنامه‌ها افزایش مراکز خصوصی پرورش ماهی در قفس است.»
قدس علوی ادامه داد:« تاکنون برای 10 متقاضی موافقت اصولی با ظرفیت 3 هزار و 560 تُن صادر شده که 6 نفر مجوز پروانه تاسیس خود را با ظرفیت 2 هزار و 310 تُن دریافت و مابقی اجرای طرح را آغاز کرده‌اند.»

*ذخایر ماهیان خاویاری خزر بهبود نیافته است
اما با همه این احوالات و خبرهای خوشی که از پرورش و تکثیر ماهیان خاویاری در استان‌های شمالی می‌رسد، روز گذشته، مدیرکل بهسازی منابع دریایی شیلات ایران، طی گفت‌و‌گویی اظهار داشت:« بررسی‌ها نشان می‌دهد با وجود ممنوعیت به کار گرفته شده، وضعیت ذخایر ماهیان خاویاری دریای خزر بهبود چندانی نداشته است.»
رضا شاهی‌فر، پس از بازدید مراکز تکثیر طبیعی رودخانه‌ای و حوضچه‌ای ماهیان استخوانی دریای خزر حوزه مازندران، آلودگی آب دریا به ویژه در رودخانه‌های پنج کشور منتهی به دریای خزر و افزایش چشمگیر صید قاچاق را مهم‌ترین دلایل عدم بازسازی ماهیان خاویاری برشمرد.
وی با بیان اینکه ماهیان خاویاری رودکوچ هستند افزود:« علاوه بر افزایش آلودگی‌های ناشی از ورود سموم کشاورزی، فاضلاب شهری و صنعتی به رودخانه‌ها، نسل ماهیان خاویاری به دلیل آلودگی‌های بیش از حد ناشی از فعالیت‌های نفتی نیز رو به انقراض رفته است.»
وی ادامه داد:« صید بی‌رویه و غیرمجاز ماهیان خاویاری یکی از معضل‌های همه کشورهای حاشیه خزر به شمار می رود به طوری که سبب اخلال در فرآیند مدیریت بازسازی شده است.»
شاهی‌فر گفت:« ارزش بالای صید ماهیان خاویاری و دیگر گونه‌های نادر دریای خزر انگیزه قاچاقچیان را برای حضور در دریای خزر افزایش داده و مقابله با آنان را با امکانات موجود مشکل‌تر می‌کند.»

*افزایش تعداد ماهیان خاویاری و مزارع پرورش ماهی در طول سالهای اخیر در شیلات مازندران
مدیرکل شیلات مازندران اما در گفت‌و‌گو با خبرشمال با بیان اینکه می‌پذیریم اوضاع به خوبی بیست سال گذشته نیست، اظهار داشت:« اما به این نکات نیز باید توجه داشته باشیم که به طور مثال در همین استان مازندران، اتفاقات خوبی در حوزه پرورش ماهیان خاویاری افتاده است که از آن جمله می‌توان به رشد روز افزون تکثیر ماهیان خاویاری و رهاسازی آنها در بستر و مصب رودخانه‌ها و همچنین افزایش تعداد مزارع پرورش ماهیان خاویاری در سراسر استان اشاره کرد.»
ولی‌اله محمدزاده، در ادامه با اشاره به موضوع احیای ماهیان خاویاری که با تمام توان از سوی شیلات مازندران در حال پیگیری است نیز افزود:« همانطور که همگان از این موضوع آگاهی دارند، سالهاست که دیگر خبری از صید تجاری ماهیان خاویاری نیست و تنها و تنها موضوع تکثیر و احیای ذخایر این نوع از ماهیان است.»
این مقام مسئول در ادامه با بیان اینکه بخش وسیعی از آلودگی‌های تحمیل شده به دریای خزر، به دلیل فعالیت‌های نامناسب کشورهای همسایه است خاطرنشان کرد:« ورود آلودگی‌های نفتی کشور جمهوری آذربایجان و از آن مهم‌تر، آلودگی‌های رودخانه ولگا در (کشور روسیه) که بیش از 85 درصد از ورودی آب دریای خزر را تامین می‌کند، از جمله مهم‌ترین اتفاقاتی است که روزگار آبی و آرام دریای خزر را سیاه کرده است.»
مدیرکل شیلات مازندران، در پایان با ابراز امیدواری نسبت به احیای بخشی از ظرفیت‌های تکثیر نژاد ماهیان خاویاری، تاکید کرد:« بی‌شک جلوگیری از ورود فاضلاب‌های خانگی، پسماندهای صنعتی و بیمارستانی، می‌تواند به احیای مجدد خزر و آبزیان و زیستمندان آن کمک کند و ما و همه مسئولان و مردم نیز تا می‌توانیم باید نسبت به این مسئله احساس مسئولیت داشته باشیم.»

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی