آخرین اخبار :
  • منتشر شده در یکشنبه, 25 فروردين 1398 09:25
خبرشمال از تدبیر دولت برای تحقق رویای دیرینه روس‌ها درباره پیوستن دریای خزر به خلیج‌فارس گزارش می‌دهد

افسانه وصال دو دریا

 
 
 
 

مائده مطهری زاده /


در روزهایی که اخبار سیل و اتفاقات و خسارات و تلاش‌ها برای جبران مافات آن هنوز تازه و داغ است، شاید خبر اهتمام دولت برای ازسرگیری پروژه بزرگ و مهم اتصال دریای شمال (کاسپین) به جنوب (خلیج فارس) یکی از تازه‌ترین و البته عجیب‌ترین اخباری بود که می‌شد از زبان یک دولتمرد شنید.

گوینده این خبر، کسی نیست جز محمدباقر نوبخت، معاون رییس جمهور و رییس سازمان برنامه بودجه که در سفر روز جمعه خود به زادگاهش (گیلان) آن را مطرح کرد.
خبری که در دهه‌های پیشین، به یکی از جنجالی‌ترین اخبار ممکن تبدیل شده بود و هنوز هم وقتی سر صحبت آن باز می‌شود موجی از موافقت‌ها و مخالفت‌های داخلی و بین‌المللی به راه می‌افتد.

*دولت برای پایان کار پروژه اتصال خلیج فارس به دریای کاسپین مصمم است
محمدباقر نوبخت در جلسه شورای برنامه‌ریزی استان گیلان در جمع خبرنگاران با اشاره به اینکه پروژه راه‌آهن مهم‌ترین اولویت‌ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور برای گیلان بود، اظهار کرد: این راه‌آهن از مرزهای جنوبی کشور آغاز شده و به یقین باید به دریای خزر نیز متصل شود. وی تصریح کرد: برای استملاک ارضی نیاز به ۴۰ میلیارد تومان اعتبار بود که قبل از سفر به استان گیلان این مبلغ اختصاص یافته و در اختیار وزارت راه قرار گرفته است و امیدواریم با انجام این امر اجرای پروژه با سرعت بیشتری دنبال شود.
معاون رئیس‌جمهوری با اشاره به اینکه این پروژه باید تا پایان امسال خلیج‌فارس را به دریای خزر متصل 
کند، تأکید کرد: این کار شدنی است دولت و سازمان برنامه و بودجه نیز
 مصمم به اجرای آن تا پایان امسال
 است.
*رویای دست دوم در دست تحقق 
آنها که تاریخ خوانده‌اند می‌دانند که یک روایت نه چندان تایید شده وجود دارد که می‌گوید قبل از ایرانِ سال‌های پیش، این پتر کبیر روسیه در سده‌های پیشین تاریخ بود، که در رویای وصل دو دریای جنوب و شمال ایران به سر می‌برد؛ رویایی که انتهای آن، به دسترسی روسیه به گنجینه بزرگی به نام هندوستان ختم می‌شد؛ اما حالا گویا ایران، به دنبال دست‌یابی و تحقق این رویای روسی شده و می‌خواهد هرچه زودتر موانع را از سر راه این رویای دست دوم بردارد.

*ایده محقق نشده از زمان ناصر‌الدین‌شاه تاکنون
اما این طرح که گفته می‌شود بهره‌‎های آن در صورت تحقق، نه فقط شامل حال ایران و روسیه، بلکه عاید سایر کشورهای آسیای میانه نیز خواهد شد، مطابق معمول همیشه همانقدر که دولتی‌ها از آن حمایت می‌کنند، محیط‌زیستی‌ها به آن به دیده تردید می‌نگرند.
دکتر اسماعیل کهرم، کویرشناس مشهور و کارشناس مسائل محیط زیست در این باره می‌گوید:« ایده اتصال دریای خزر به خلیج فارس، از زمان ناصرالدین شاه وجود داشته، در زمان ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی نیز مطرح شده و تاکنون نیز ادامه داشته است، اما این پروژه تاکنون عملیاتی نشده و قابل اجرا نیز نیست. پروژه انتقال آب خزر به دریاچه رو به خشک شدن ارومیه که هنوز هم روی کاغذ مانده، عملی شد؟ پروژه انتقال آب رود ارس به دریاچه ارومیه چطور؟ پس چطور پروژه کانال خزر- خلیج فارس می‌خواهد به واقعیت بپیوندد؟»

*پروژه اتصال دو دریا از نقطه آغاز تا ...
پروژه بزرگ اتصال دو دریای شمال و جنوب ایران به یکدیگر در ابتدا توسط مهندس هومان فرزاد در سال ۱۳۴۵ نوشته شد. وی این طرح را به سازمان پژوهش‌های علمی کشور ارائه داد. بر اساس این طرح باید بین دریای خزر و خلیج فارس دریاچه‌هایی ایجاد شود تا این دو دریا به هم متصل شوند. در این ارتباط سه نقطه پست در ایران شامل چاله جازموریان، دشت لوت و دیگری هم دشت کویر در نظر گرفته شده بود.
بعد از آن، هریک از دولت‌های بعدی که بر سر کار آمدند، هر کدام به اندازه وُسعِ سیاسی و توان اقتصادی خود سعی در نزدیک کردن طرح، از روی کاغذ بر روی زمین داشتند تا اینکه نخستین اراده‌های واقعی برای به کرسی نشاندن طرح، در زمان دولت آقای احمدی‌نژاد خودنمایی کرد.
اين پروژه قرار بود در چند مرحله انجام گیرد و تنها هزینه مرحله شيرين‌سازی آب خزر، به عنوان يکی از بخش‌های اين پروژه توسط شرکت خاتم‌الانبيای سپاه پاسداران در آن سالها تا 2 میلیارد دلار برآورد شده بود. انتقال ۵۰۰ ميليون مترمکعب آب به استان‌های مرکزی ايران و نهايتا، ايجاد کانالی برای اتصال دريای خزر به خليج فارس از جمله مراحل بعدی طرح بشمار می‌رفت.
مجموع هزينه‌های اجرایی اين پروژه طبق اظهارات مجيد نامجو، وزير وقت نیرو، در ابتدای دهه نود، تا هفت ميليارد دلار برآورد شده بود.
جدای از هزینه‌های بالای اجرای چنین طرح بزرگی در حال حاضر، هنوز هیچ یک از مسئولان ذیربط توضیحی درباره مشکلات جغرافیایی این پروژه عظیم ارائه نداده‌اند و این در حالی است که سطح دريای خزر ۲۸ متر پايين‌تر از سطح آب‌های آزاد (خليج فارس) بوده و مسير شمال-جنوب ايران با بيش از ۲۰۰۰ کيلومتر فاصله دارای پستي‌ها و بلندي‌های زيادی مانند ارتفاعات البرز و پستي‌های دشت کوير و دشت لوت است و اگر بنا به عملیاتی نمودن چنین طرحی باشد، قبل از هر چیز باید برای این سوالات و ابهامات پاسخ‌هایی در خور پیدا کرد.

*طرح کودکانه!
این پروژه بزرگ که از آن با عنوان «ایران‌رود» نیز یاد می‌شود، از سوی برخی از کارشناسان طرحی کودکانه لقب گرفته است، چه آنکه مدیر دفتر مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت از محیط‌زیست، «ایران‌رود» را طرحی کودکانه خطاب می‌کند و در این‌باره به «قانون» می‌گوید:« این طرح از قبل انقلاب تاکنون چندین بار مطرح شده است. به ‌اعتقاد من این طرح را سوداگران مهندسی آب در خارج از کشور پیگیری می‌کنند. همان افرادی که نمی‌توانند این‌گونه طرح‌های غیرکارشناسی و ضد محیط‌زیستی را در کشورهای غربی اجرا کنند. به‌ همین دلیل طرح‌هایی این چنینی را به کشورهای جهان سوم معرفی می‌کنند. کانال خزر به خلیج‌فارس برای اولین ‌بار قبل از انقلاب مطرح شد. در آن زمان موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مهندسان و نهادهای مستقل دیگر اجازه اجرای این طرح‌ها را ندادند. اما سوداگران پس از انقلاب در زمان ریاست جمهوری مرحوم آیت‌ا.. هاشمی رفسنجانی نیز این طرح شکست‌خورده را دوباره مطرح کردند. آن زمان نیز گروهی از کارشناسان مستقل در گزارشی مفصل 27 دلیل برای مخالفت خود ارائه کردند اما در حال حاضر نیز گروهی دوباره پروژه «ایران‌رود» را مطرح کرده‌اند».

*طرح اتصال دریای کاسپین به خلیج فارس، تهدیدی علیه پدافند عامل 
اما یکی دیگر از دلایل مطرح شدن «ایران‌رود» از سوی موافقان، احیای تالاب‌ها و رودخانه‌های خشک‌شده کشور است. محمد درویش، از فعالان برجسته کشور نیز  در این‌باره تصریح می‌کند:« هنگامی‌که معبر آب شور را از میان سرزمینی عبور می‌دهیم، به این معناست که آسیب‌پذیری آن را افزایش می‌دهیم. این پروژه به‌ اعتقاد من به سخره گرفتن پدافند عامل در کشور است، زیرا  به ‌راحتی می‌توان امنیت ملی کشور را از طریق این کانال به ‌مخاطره انداخت. اگر در نقطه‌ای کانال آب با مشکلی مواجه شود و آب شور وارد سفره‌های زیرزمینی آب شیرین شود، این اتفاق تیر خلاصی به اندک منابع آبی کشور است. چگونه می‌توان این بحران را مدیریت کرد. نکته قابل توجه اینجاست که چگونه می‌توان تالاب‌ها و رودخانه‌های آب شیرین را با آب شور دریا احیا کرد».

*سخن پایانی
حتی اگر بشود ضرر و زیان‌هایی که از ناحیه به اجرا در آمدن چنین طرحی چه در بعد بین‌المللی (در اواخر دهه 90 میلادی، آمریکا که منافع سیاسی خود را متضاد با این پروژه می‌دانست، آن را در لیست تحریم‌های خود قرارداد) و چه در بعد جغرافیایی (چنان که شرح آن رفت)، را نادیده گرفت و دردِ تحمیل پروژه‌های عظیمِ بی فایده در ایران را 
هنوز جای این سوال مهم باقی‌ست؛ « در حالی که کشور همچنان درگیر مصائب و مشکلات سیل بوده و دولت نیز اولویت مهم و اصلی خود را رسیدگی به وضعیت و جبران خسارات به سیل‌زدگان مظلوم کشور برشمرده است، رییس سازمان برنامه و بودجه چگونه می‌تواند، از تامین بودجه چنین طرحی تا پایان امسال خبر دهد؟!»

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی