• منتشر شده در چهارشنبه, 22 اسفند 1397 12:03
خبرشمال از رشد باران‎‌های غیرموثر و لزوم بهینه‌سازی مصرف آب در مازندران گزارش می‌دهد

دست‌های خالی آسمان و توپِ پُرِ زمین

 
 
 

مائده مطهری‌زاده /


باران بارید، خوب هم بارید اما سدها را پر نکرد.
این جمله شاید همه آن چیزی باشد که باید درباره وضعیت بارشی و سدهای مازندران گفت.
اما برای آنکه بدانیم چه چیزی باعث می‌شود که به رغم بارش باران نسبتا فراوان در مازندران، همچنان سدها پرآب نبوده و خشکسالی تهدیدی جدی برای اراضی استان بشمار رود، باید تعریف باران موثر و سپس غیرموثر را بدانیم.

*تفاوت بارش موثر با بارش غیرموثر در چیست؟!
در علم جغرافیا، آن بارندگی، موثرEffective rainfall خواهد بود که برای تامین نیاز آبی برای رشد گیاه مفید بوده و یا جهت تولید محصول در دوران بعد در خاک ذخیره شود که این بخش دوم، بسیار مهم‌تر از بخش اول ماجراست.
به عبارت دیگر، باران موثر حداقل مقدار بارشی است که اگر برای یک دفعه ریزش کند تحت شرایط مطلوب خاک مقداری از آن به صورت رطوبت در خاک ذخیره شود و در همین راستا برای آنکه بتواند از تبخیر جلوگیری کند باید بتواند تا عمق ۱۰ تا ۱۲ سانتیمتری خاک نفوذ کند و به همین جهت، مقدار بارشی که بتواند تا این عمق نفوذ کند مقدار بارشی به میزان ۱۰ تا ۱۵ میلیمتر در هر بارندگی تخمین زده شده است.
به این ترتیب، باران‌های کمتر از ۱۰ میلیمتر، تاثیری بر ذخیره رطوبت ندارند و یا اینکه تاثیرشان بسیار اندک است که به آنها بارش غیرموثر گفته می‌‎شود.
اما گفتنی‌ست که این باران‌ها نیز از طریق کاهش درجه حرارت و افزایش رطوبت هوا و در نتیجه کاهش نیاز آبی گیاهان زراعی اثرات مفیدی خواهند داشت.

*آبگیری 72درصدی سدها یا 40 درصدی سدهای بزرگ؟ 
حال که با تفاوت این دو بارندگی آشنا شدیم، بهتر می‌توانیم از بروز خشکسالی در مازندران سخن گوییم. خشکسالی که حتی تا حدودی و به رغم باران‌های فراوان، دامان سدها مازندران را نیز گرفته است؛ هرچند که به گفته معاون بهره‌برداری آب منطقه‌ای مازندران در روزهای اخیر، حدود بیش از ۷۲ درصد از حجم مخازن سدها و ۸۵ درصد از حجم مخازن آب‌بندان‌های استان مازندران آبگیری شده است، اما پایگاه خبری ایمنا، حقیقت را از زاویه دیگری نیز دیده است و از آبگیری کمتر از 40درصدی سدهای بزرگ کشور، همچون سد شهید رجایی در مازندران، زاینده‌رود اصفهان، تهم زنجان و ملاصدرا در استان فارس پرده برداشته است و بر همین اساس است که حتی خبر خوشحال‌کننده جمال موسوی معاون بهره‌برداری آب منطقه‌ای مازندران، مبنی بر اینکه (امسال وضع بارش جوی در ۵ ماه گذشته حدود ۲۸ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشته و این امر سبب شد تاکنون بیش از ۵۱۰ میلیون متر مکعب در سد‌ها و آب‌بندان‌های استان مازندران ذخیره آب داشته باشیم که ۲۳۵ میلیون مترمکعب آن مربوط به سد‌ها و ۲۷۵ میلیون مترمکعب آن مربوط به آب بندان‌هاست)، در برابر این خبر رنگ می‌بازد.

*زمان بحران وقت فرهنگ‌سازی نیست
از همین روست که با توجه به کمبود آب و کاهش باران‌های موثر و بروز خشکسالی‌های عمیق و گسترده در مازندران نباید از مصرف بهینه آب و افزایش بهره‌وری منابع آبی غفلت ورزید.
همین چند روز پیش بود که 2 تن از اساتید برجسته دانشگاهی در همایش (راهبردهای مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی)، که در ساری برگزار شده بود با بیان اینکه مدیریت، عمل کردن به علم و تجربه است و اگر مبانی نظری علمی در هر مقوله‌ای به فراموشی سپرده شود و یا پشتوانه عملی پیدا نکند، بحران بی‌آبی و خشکسالی مازندران پر آب را نیز دربرمی‌گیرد، اظهار داشتند:« بی‌شک در زمان بحران زمان فرهنگ‌سازی نیست و مازندران امروز که همچنان با هدررفت آب و مصرف بی‌رویه آن مواجه است، باید مدیریت منابع و مصرف بهینه آب را الگوسازی و فرهنگ‌سازی کند.  

*آب‌بندان‌ها، میراث فراموش شده
استاد دانشگاه و عضو هیات علمی دانشگاه امام حسین (ع) در همین باره با بیان اینکه آب‌بندان‌های مازندران بزرگترین سرمایه منابع آبی هستند که هر قطعه آن همانند یک سد نیاز به مدیریت دارد، گفت: متاسفانه این منابع آبی که پیش از انقلاب برای تامین آب کشاورزی ایجاد شده، پس از انقلاب به فراموشی سپرده شد.
دکتر نادر خورشیدی با بیان اینکه آب‌بندان‌ها میراث اجداد و گذشتگان کشاورزان خطه شمال است و کم‌آبی سبب شد تا امروز به اهمیت و حفظ این منابع آبی پی برده شود، افزود: این منابع آبی مخزن بی‌نظیری هستند که فقط با احیای آن می‌توان کشاورزی استان را نجات داد.

*راهکارهای فراوان برای غلبه بر کم آبی در مازندران
پدر علم کویرشناسی ایران نیز در حاشیه این همایش استانی با بیان اینکه مدیریت مصرف آب مهم‌ترین مساله در ادامه حیات کشاورزی در شمال است، گفت: برای غلبه بر کم آبی راهکارهای زیادی در استان وجود دارد که باید فرهنگ‌سازی و عملیاتی شود.
پرفسور پرویز کردوانی در همایش راهبردی آب در بخش کشاورزی افزود: وجود دریای خزر و رشته‌ کوه‌های البرز شرایط اقلیمی و آب و هوایی بی‌نظیری را در مازندران، به وجود آورده است که باید قدر آن را بدانیم.
وی با اشاره به اینکه به هیچ عنوان نمی‌توان اقلیم مازندران را به دلیل داشتن شرایط پرفشاری جریان هوا تغییر داد، ادامه داد: بارندگی‌های چهار فصل این استان را باید به هر میزانی است قدر بدانیم و از منابع آبی آن به درستی مراقبت کنیم.
وی با اشاره به اینکه فرهنگ سازی مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی بسیار مهم و ضروری است، توضیح داد: اقلیم مازندران با بارندگی‌های رایگان فرصتی ملی برای فعالیت‌های کشاورزی و زندگی سالم برای ملت ایران است به طوری که در سال‌های اخیر شاهد مهاجرت به این خطه هستیم.
وی حفر چاه را بزرگترین خیانت به منابع آبی مازندران دانسته و گفت: باید این مشکل را فقط با فرهنگ‌سازی حل و فصل کرد.
پرفسور کردوانی گفت که به دلیل باران‌های پاییزی بهترین زمان برای غلبه بر کم آبی در مازندران احیای کشت پاییزه است.
وی گفت که مازندران به دلیل کمبود آب در تابستان باید برنامه ریزی خود را برای کشت پاییزه داشته باشد و بیشترین محصول خود را به سمت پاییز ببرد.
این جغرافیدان و چهره ماندگار گفت: اگرچه برنج به دلیل شرایط خوب آب و هوایی در مازندران در تابستان باید کشت شود، ولی برای سایر محصولات باید برنامه ریزی برای کشت پاییزه باشد تا مشکل کم‌آبی کمتر شود.
وی ظرفیت مازندران را کشاورزی دانست و افزود: این استان تنها منطقه‌ای در جهان است که به دلیل شرایط خوب آب و هوایی می‌تواند بهترین نقطه برای کشت برنج باشد.
پروفسور کردوانی با اشاره به دریای خزر به عنوان یکی از ظرفیت‌های آبی مهم مازندران گفت: باید از آب این دریا برای برخی محصولات کشاورزی مقاوم در برابر شوری استفاده کرد.

*کلام آخر
سخن آخر آنکه مازندران، دیگر همان مازندران سالیان دور نیست که با بارش‌های فراوان و البته موثر، روبرو باشد و دامان اراضی حاصلخیزش در هر فصل از سال، چه در زمستان سرد و در تابستان گرم سبز از رویش باشد، بنابراین خوب است حالا که دستان آسمان نسبتا خالی است و توپ زمین، پر، ما نیز باری بر دوش آن نباشیم و با بهینه‌سازی مصرف آب و اصلاح سبک زندگی و الگوی کشت در بخش کشاورزی راه را بر جفای بیشتر بر این زمین‌های سبز خدا ببندیم.

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی