آخرین اخبار :
  • منتشر شده در چهارشنبه, 13 مرداد 1400 06:11
«خبرشمال» به بهانه گلایه‌ یکی از فعالان منابع طبیعی بهشهر از انتقال آب سرچشمه آبشار اسپه‌او از روستای وَلَم به رودبار گزارش می‌دهد؛

انتقال آب، انتشار خشکسالی!

 

 

/ مائده مطهری زاده
معضل انتقال آب از سرچشمه رودها اکنون ابعاد درون استانی یافته است به این معنا که اگر تا دیروز بر سر خروج آب از استان مازندران فریاد می‌زدیم و ناله سر می‌دادیم، حالا باید از انتقال آب از روستایی به روستای دیگر شکایت کنیم اما چه سود! به قول یغمای جندقی«گوش اگر گوش تو و ناله اگر ناله من/آنچه البته به جایی نرسد فریاد است!»
متاسفانه باخبر شدیم که عده‌ای از اهالی روستای رودبار بهشهر به انتقال غیرقانونی آب از سرچشمه آبشار اسپه‌او از روستای وَلَم در این شهرستان اقدام کرده اند که علاوه بر امضای سند نابودی این آبشار زیبا، حکم از بین رفتن حیات آبی در روستای مبدا را دارد.
حبیب محسنی از فعالان منابع طبیعی این شهرستان که از سال 90 کار خود را با تشکیل انجمن حامیان طبیعت گلان آغاز کرده و اکنون پنج سال است در قالب انجمن حامیان طبیعت پارس بهشهر به فعالیت خود در زمینه حفظ منابع طبیعی و محیط زیست ادامه می‌دهد، با اشاره به قرار داشتن آبشار «اسپه‌او» در روستای پدری‌‌اش (وَلَم) که اتفاقا از زیباترین آبشارهای پلکانی ایران محسوب می‌شود و حتی به نام همین روستا نیز در میراث فرهنگی به ثبت رسیده است، به «خبرشمال» می‌گوید: فارغ از اهمیت این آبشار زیبا، این آبی که از سرچشمه انتقال داده‌اند با آن همه گچ و املاح فراوان به هیچ وجه آب شُرب نیست و ضمنا حیات آبشار و همه وابستگان این آب را نیز با خطر جدی نابودی مواجه می‌سازد. به گفته محسنی، این آب به اندازه یک لوله 5 اینچی در روستای رودبار که روستای مادری اوست، رها شده و وقتی با گله‌مندی به اهالی روستای مادری که عمدتا نیز از بستگان او می‌باشند، معترض می‌شود که چرا می‌گذارید این حجم آب، به همین راحتی به صورت شبانه‌‌روزی هدر برود، با این پاسخ مواجه می‌شود که این آب سرریز است!
او با متذکر شدن این نکته که مردم در خوزستان آب ندارند و ما نیز در مازندران با این رویه‌ای که در پیش گرفته‌ایم، در آینده نزدیک از طبیعت سیلی خواهیم خورد، اضافه کرد: اهالی هر دو روستای ولم و رودبار از بستگان عزیز من هستند و بسیار دوست‌شان می‌دارم اما به عنوان یک فعال منابع طبیعی و محیط زیست اعلام می‌کنم که هدردادن آب غیرشرب «اسپه‌او» خط قرمز من است و من تا آخر برای بازگشت حقابه آبشار اسپه‌او و احقاق حقوق سایر وابستگان به سرچشمه این آبشار از پای نمی‌نشینم. به بهانه صحبت‌‌های دردمندانه این فعال حوزه منابع طبیعی بهشهر، با مهندس داریوش عبادی از اعضای شبکه منابع طبیعی و محیط زیست مازندران باب گفت‌وگو را باز کردیم.
*طمع ورزی نسبت به منابع طبیعی
عبادی در این باره به خبرشمال گفت: متاسفانه نه تنها هیچگونه مدیریتی را در پهنه‌های آبی استان شاهد نیستیم بلکه به طور کاملا محسوسی شاهد یک نوع سوء‌مدیریت در حفظ و حراست از منابع آبی استان هستیم.
عبادی با تاکید بر اینکه هیچگونه حفاظت و کنترلی بر روی چشمه‌سارها، رودها و اَنهار طبیعی در استان صورت نمی‌گیرد، گفت: اصلا نمی‌دانیم چه دستگاهی متولی این امر است؟! حتی ادارات امور آب به عنوان زیرمجموعه‌های آب منطقه‌ای استان، همه همّ و غم‌ّشان، توزیع آب و خدماتی از قبیل لوله‌کشی آب و آبرسانی و... است و در خصوص حفاظت و مدیریت آب شاهد هیچ اقدام مثبتی از سوی آنها نیستیم. وی با اشاره به اینکه مردم نیز متاسفانه به لحاظ فرهنگی و اقتصادی دچار طمع‌ورزی، حرص و آز نسبت به منابع طبیعی شده‌اند، افزود: آنها خیال می‌کنند آب را باید به تملک و مصادره خود دربیاورند و این حق را برای خود قائل باشند که حتی دست تعدی به سوی سرچشمه‌ها که در منطقه دیگری قرار دارد دراز کرده و اصلا محاسبه وضعیت فاجعه‌بار در آینده برای منطقه مبدا را نمی‌‌کنند و فقط می‌خواهند روستای آنها در آینده با مشکل کم آبی یا بی‌ آبی مواجه نشود و به این ترتیب شاهد نوعی غارت آب در داخل استان هستیم!
عبادی، تصریح کرد: نتیجه بدیهی انتقال و انحراف آب از سرچشمه رودها، توسعه نابرابر و بدون ضابطه‌ در روستاهاست و بنابراین، آنچه که امروز شاهد آن هستیم، توسعه روستایی نیست و به نوعی ایجاد خانه دوم است و اکثر خانه‌سازی‌های جدید در روستاها نیز توسط ساکنین شهرها که تعلقاتی در روستا دارند، صورت می‌گیرد و ضمن اینکه یک سری مهاجران نیز از سایر استانهای عمدتا کویری و کم آب، به دنبال داشتن خانه و ویلا در ارتفاعات مازندران هستند که همین امر، فشار را بر دوش اراضی و منابع طبیعی مازندران دوچندان می‌کند. به گفته عبادی، چهار سال قبل طی آماری که از بولتن سازمان مسکن و شهرسازی استان گرفته شده است، با وجود جمعیت یک میلیونی خانوارهای مازندرانی‌، حدود سه میلیون مسکن در استان ساخته شده است و این آمار سه برابری مسکن دقیقا مساله ساخت خانه دوم را تایید می‌کند که البته بیشتر این خانه‌ها نیز در واقع خانه دوم ساکنین غیربومی مازندران است و به همین نسبت نیز ما به سرعت در حال از دست رفتن منابع طبیعی و آبی و اراضی کشاورزی استان هستیم.
این فعال حوزه منابع طبیعی عنوان کرد: اولین اثر زیست محیطی و اکولوژیکی انتقال آب چشمه‌ها و رودخانه‌ها و بردن آب از سرچشمه‌ها، خشک شدن رودخانه به عنوان یک اکوسیستم زنده است و مرگ جاندارانی که رود، همیشه خانه آنها بوده است و بنابراین، با انحراف آب از مسیر اصلی، حقوق بسیاری از جانوران و زیستمندان که حیات‌شان به رودخانه وابسته بوده است را ضایع می‌کنیم. به بیان عبادی، در گام دوم، حیات درختان و پوشش گیاهی منطقه مبدا نیز که به نوعی با سفره‌های آب زیرزمینی در ارتباط بوده و در حال تغذیه از آن منابع سرشار بوده است در پی انتقال آب از نقطه‌ای به نقطه دیگر به شدت با خطر نابودی مواجه می‌شود.
همچنین عبادی در ادامه اضافه کرد: این رودخانه‌ها از حقوق مردم پایین دستِ رود که از این محل ارتزاق می‌کنند، به شمار می‌روند و این کار، باعث حذف حیات از زندگی مردم پایین دست رودخانه می‌شود، به این اعتبار، همان اتفاقی که برای خوزستان، رود عظیم کارون و هورالعظیم افتاد در جلگه‌های مازندران نیز در نمونه‌‌های کوچکتری شاهد هستیم، مثلا در همین شهرستان بهشهر، هم اکنون با پیشروی آب‌های شور مواجهیم و خاک نیز متاثر از آن رو به شوری رفته است و اگر همین اندک منابع آبی را نیز از حوضه های اصلی‌شان دور و منحرف کنیم و نگذاریم جلگه‌های پایین دست را تغذیه کند به زودی به سرونوشت خوزستان دچار خواهیم شد. عبادی در پایان گفت: به نظر می‌رسد ما با یک بهم ریختگی تعادل اکولوژیک در رودخانه‌ها، دره‌ها و آبراهه‌ها و چشمه‌سارهای استان به ویژه در مناطق کوهستانی و جنگلی روبه‌رو هستیم که هیچگونه تدبیری هم از سوی مسوولین برای جلوگیری از تشدید این وضعیت وجود ندارد. در این بلبشو بدیهی است که اکثر روستاها به دنبال سرچشمه‌ و منبع آب مطمئنی باشند که بخواهند با یک خط لوله برای خودشان آب ببرند و البته ماحصل آن هم، چیزی جز تسریع تخریب و فرسایش منابع طبیعی و نابودی منابع آبی و اراضی کشاورزی و رشد نامتوازن و بی‌ضابطه جمعیت در یک منطقه خاص نخواهد بود!
*چرا تاوان سیاست‌های غلط‌مان را طبیعت باید بپردازد!
هادی کیادلیری رییس دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست علوم و تحقیقات تهران نیز در گفت‌و‌گو با «خبرشمال» با بیان اینکه اساسا سیاست‌گذاری‌ها در زمینه منابع آبی درست چیده نشده است گفت: از قضا این اقدامات مخرب نیز با هدفِ تولیدات هرچه بیشتر صنعتی و کشاورزی در کشور اتفاق می‌افتد و حال آنکه وقتی ما به فکر بردن آب به منطقه دیگری برای مصارف صنایع و کشاورزی هستیم یعنی منطقه مقصد پتانسیل کشاورزی و استقرار صنایع را ندارد. کیادلیری با اشاره به اینکه ما از ابتدا در بحث توسعه پایدار دچار اشتباهات استراتژیک شدیم، افزود: توسعه پایدار به این ترتیب است که هرگونه اقدامی اعم از رشد کشاورزی و صنعتی و ... در هر منطقه‌ای باید متناسب با ظرفیت‌های آن منطقه باشد و لازمه این امر، داشتن نقشه راه برای بلندمدت است تا منطقه موردنظر در درازمدت دچار مشکل نشود. برای نمونه در کویر سمنان ابتدا صنایع آ‌ب‌بر همچون کارخانه‌های فولاد را مستقر کرده و کشت محصولات کشاورزی آب‌بر همچون هندوانه و خربزه را گسترش دادیم و حالا که با بالا بردن انتظارات مردم از سویی و کمبود آب از سوی دیگر مواجه شدیم، به دنبال تامین آب از استان همسایه یعنی مازندران هستیم!
به بیان این استاد دانشگاه، ما به جای اصلاح امور، همچون جایگزین کردن کشاورزی‌ مکانیزه و مدرن با کشاورزی سنتی و عقب‌مانده متاسفانه به دنبال ایجاد فشار بیشتر بر گُرده طبیعت هستیم و گویی که طبیعت، باید تاوان اشتباهات‌مان را بپردازد! ما خیال می‌کنیم منابع طبیعی و آبی، رایگان و تمام نشدنی هستند و به هیچ وجه بر روی آنها ارزش‌گذاری نمی‌کنیم و همه گرفتاری‌های زیست محیطی و منابع طبیعی امروز ایران اعم از خشکسالی و رانش زمین و ... همه و همه ناشی از حاکم بودن همین نگاه غلط بر منابع است. بر اساس اظهارات کیادلیری، متاسفانه در زاگرس همین اتفاق افتاد؛ یا آب را از سرچشمه رودخانه‌ها به نقطه دیگری منحرف کردند یا در چشمه‌های کوچک‌تر تانکر آبی گذاشته و از این طریق آب را به جای دیگری انتقال دادند و تمام مسیرهای پایین دست را به همین وسیله خشک کردند. آن چنانکه در شمال کشور نیز شاهد هستیم، چگونه رودخانه خروشان و عظیم چالوس، که به اندازه جنگل‌های شمال قدمت داشته است، قربانی توسعه بی ضابطه کشاورزی به وسیله حفر کانال و احداث سد انحرافی شده است!
*ایران رو به خشکی بیشتر می‌رود اما خشک شدن رودخانه‌ها حاصل ندانم‌کاری‌های ماست
وی ادامه داد: هرچند که به طور طبیعی نیز اقلیم ایران رو به خشکی بیشتر می‌رود اما خشک شدن (کردن) رودخانه‌ها که ارتباطی به این موضوع ندارد و حاصل بی‌تدبیری و دیدگاه‌های مخرب، مدیریت غلط و سیاست‌گذاری‌های اشتباه ماست. پرسش اینجاست که چرا می‌خواهیم با تمام قدرت، کشاورزی کنیم؟ گرچه برخی‌ها موضوع امنیت غذایی را پیش می‌کشند و معتقدند به هر صورتی که هست با تمام توان باید تولید کرد. البته این موضوع را هم به خاطر داشته باشیم که تحریم‌ها فقط بر روی ما آدم‌ها تاثیر منفی نمی‌گذارد، سرزمین ما را نیز رو به نابودی می‌برد و دیدگاه فوق نیز با بیمِ تحریم غذایی معتقد به خودکفایی در همه تولیدات کشاورزی است! اما به چه قیمتی؟ به قیمت نابودی منابع آبی و طبیعی؟! وگرنه چه لزومی دارد ما در سرزمینی که بیش از 90 درصد آن در منطقه خشک و نیمه خشک قرار دارد، در بسیاری از محصولات کشاورزی به خودکفایی برسیم و مثلا در سمنان خشک و کویری هندوانه بکاریم؟ حتی در قاره سبز هم با وجود منابع سرشار آبی، اصل خودکفایی در همه محصولات کشاورزی محلی از اعراب ندارد. به بیان این استاد دانشگاه، حتی اگر هم چنین هدفی (خودکفایی در کشاورزی) را دنبال می‌کنیم لااقل باید در فکر افزایش بهره‌وری‌ها باشیم و کشاورزی را مدرن و مکانیزه کرده و از حالت سنتی با هدررفت فراوان آب خارج شویم. کیادلیری تاکید کرد: ما تا وقتی منابع را تمام نشدنی و رایگان بدانیم وضع به همین منوال و به سوی نابودی کامل طبیعت و اکوسیستم پیش خواهد رفت.
به گفته کیادلیری، اساسا یکی از بزرگ‌ترین دلایل نابودی منابع طبیعی طبق بررسی‌های کارشناسان، در کشورهای جهان سوم و در حال توسعه، عدم ارزش‌گذاری برای طبیعت و اکوسیستم است. شما قبل از آنکه محصولی را تولید کنید ابتدا باید هزینه فایده کنید که این محصول به صرف چه مقدار هزینه (استفاده از پتانسیل‌ها و مقدورات طبیعت) قرار است تولید شود و بنابراین اگر تولید یک محصول آثار وضعیِ تخریبی برای طبیعت داشته باشد، نباید آن را تولید کرد چون در درازمدت به نابودی طبیعت منجر خواهد شد.
وی ادامه داد: نباید هر محصولی را به هر قیمتی تولید کرد و خوش‌خیال بود که این موضوع، برای ما آورده داشته است، شاید در کوتاه‌مدت آثار زیان‌بار آن مشخص نشود اما در بلندمدت به راحتی گریبان ما را خواهد گرفت. دکتر کیادلیری تصریح کرد: در حال حاضر شک نکنید با ادامه همین روند در یک مدت زمان بسیار نزدیک ما با گرسنگی و فقر غذایی مواجه خواهیم شد و به دنبال آن، استقلال کشور نیز به خطر خواهد افتاد.
براساس اظهارات این کارشناس منابع طبیعی، دقیقا به عکس آنچه که تا قبل از این فکر می‌کردیم، خودکفایی همه جانبه با نابودی طبیعت ما را به جایی خواهد رساند که به سرعت در همه جنبه‌‌ها به نظام جهانی وابسته‌تر شویم.
*سفره‌های خالی آب زیرزمینی در فلات مرکزی
کیادلیری همچنین اضافه کرد: متاسفانه همان اتفاقی که با انتقال بی‌رویه آب از رود خروشان کارون از خوزستان به استان‌های همجوار افتاد و حیات کارون را از او گرفت، در استان‌های شمالی مانند مازندران نیز در حال وقوع است و شاهد هستیم که چگونه در فکر بخشش آب از مازندران به سمنان و تهران و قزوین و هستند، در حالی که بحران آب در مازندران نیز به راه افتاده و شاهد انتقال آب از روستایی به روستای دیگر همچون نمونه روستای ولم و رودبار هستیم و باز پرسش اساسی اینجاست که چرا اینقدر که بابت ساخت سد و انتقال آب از جایی به جای دیگر هزینه می‎شود برای افزایش سطح بهره‌وری از طریق اصلاح الگوی مصرف و کشت نمی‌شود؟! استاد دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه علوم تحقیقات تهران در پایان گفت: سفره‌های آب زیرزمینی در فلات مرکزی در طول سال‌های گذشته متاسفانه به دلیل همین برداشت و مصرف بی‌رویه منابع آب سقوط کرده و در حال حاضر، در شمال کشور نیز خشکسالی از بالادست شروع شده و بسیاری از یخچال‌های باستانی و چشمه‌ها و رودخانه‌های دائمی ما به چشمه‌ها و رودهای فصلی تبدیل شده‌‌اند! ولی افسوس، ما به جای اینکه در چنین وضعیت خطیری، فشار را از روی دوش طبیعت کم کنیم، با نابخردی و سوء‌مدیریت، این فشار را مضاعف کرده‌ایم و به این ترتیب در آینده نه چندان دور، با فروپاشی محیط زیستی مواجه خواهیم شد.
*خیلی زود دیر می‌شود
همه این اظهارات کارشناسانه نشان از آن دارد که مدیریت منابع طبیعی در کشور ما تمامی فرصت‌هایی را که محیط زیست می‌توانست به ما بدهد را تبدیل به تهدید کرده‌ و ما را به سمتی پیش برده است که اکنون با بحران آب در درون استانی همچون مازندران که روزگاری نه چندان دور، از جمله پرآب‌ترین استان‌های کشور بوده، مواجه شویم. انتقال آب، داستان پرآبِ چشمی است که همچنان با قدرت در حال انتشار خشکسالی از مناطق کویری به مناطق جلگه‌ای و معتدل و مرطوب است و ما همچنان در تماشای مصیبتی دامن‌گیر که از سوء‌مدیریت منابع آبی در کشور سرچشمه می‌گیرد!
اما یادمان باشد اگر همین حالا فکری به حال بحران آب در کشور نکنیم، به زودی باید شاهد بروز جنگ آب در اقصی نقاط کشور باشیم که چشمه‌‎هایی از آن را در خوزستان و اصفهان و ... شاهد بوده‌ایم.

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی