آخرین اخبار :
  • منتشر شده در دوشنبه, 24 تیر 1398 10:45

تالاب انزلی، قربانی اختلاف‌نظرها

 
 
 

تالاب انزلی به دلیل ورود فاضلاب‌های خانگی و کشاورزی پنج شهر با افزایش رسوبات و لجن‌ها، کاهش عمق و حجم آب و در نتیجه نابودی تنوع زیستی مواجه است. سازمان حفاظت محیط زیست درصدد آن است که از طریق روش «بایوجیمی» عمق لجن‌ها را کاهش دهد اما فعالان محیط زیست نسبت به خطرات احتمالی این طرح برای سلامت آبزیان و شهروندان این منطقه نگران هستند و معتقدند که ترکیب به کاررفته در روش «بایوجیمی» سرطان‌زاست . 
تالاب انزلی که با وسعت ۲۰ هزار هکتار در جنوب غربی سواحل دریای خزر واقع شده، مجموعه بزرگی از آب‌های شیرین با آب‌بندهای کم عمق، نیزارها و چمنزارها است که به عنوان محل مناسبی برای تخم‌ریزی ماهیان، ساخت آشیانه و جوجه‌آوری پرندگان شناخته می‌شود. حدود ۴۰ درصد از مساحت تالاب انزلی برای حفاظت بیشتر از حیات گیاهی و جانوری آن توسط سازمان حفاظت محیط زیست مدیریت می‌شود. همین اهمیت تالاب انزلی بود که باعث شد در سال ۱۳۵۴ در سایت کنوانسیون رامسر (کنوانسیون حفاظت از تالاب‌ها) به ثبت برسد اما این کنواسیون، تالاب انزلی را در سال ۱۳۷۲ به دلیل ضعف شدید تنوع زیستی در لیست سیاه مونترو قرار داد بنابراین همانند بیشتر تالاب‌های کشور تالاب انزلی دچار کاهش حجم آب است و مدت‌هاست که زنگ خطر خشک شدن کامل آن به صدا درآمده است . 
سالانه 580 هزار تن رسوبات از 4000 کیلومتر حوضه آبریز به تالاب انزلی می ریزد همچنین فاضلاب های پنج شهر اطراف تالاب به ویژه رشت و انزلی (تا 80درصد) وارد این تالاب می شود.افزون بر این مقصد فاضلاب 238 روستا به صورت مستقیم یا غیر مستقیم تالاب بین المللی انزلی است.ورود فاضلاب های خانگی در کنار پساب های صنعتی و سموم کشاورزی به تالاب انزلی منجر به تشکیل رسوبات آلی به ویژه در غرب و مرکز تالاب شده است . 
یکی از مهمترین دغدغه‌ها که از آن به عنوان عامل خشکی تالاب انزلی یاد می‌شود، افت شدید عمق آب است که از هشت تا ۱۱ متر به یک متر و حتی ۵۰ سانتیمتر رسیده است. بر اساس گزارش منتشره دانشگاه تهران در سال ۱۳۹۵، عمق رسوب‌گذاری سالانه تالاب انزلی، بین یک تا هفت میلیمتر است. اگر متوسط نرخ رسوب‌گذاری سه میلیمتر در نظر گرفته شود هر ۳۰ سال، یک متر باید از عمق تالاب کاسته شود این در حالیست که کاهش عمق تالاب در ۳۰ سال گذشته، سه متر بوده است. بی‌شک عوامل انسانی منجر به چنین وضعی در تالاب انزلی شده است . 
در تشریح میزان رسوبات ورودی به تالاب انزلی قربانعلی محمدپور - مدیر کل محیط زیست استان گیلان - می گوید: «سالانه ۵۸۰ هزار تن رسوبات از ۴۰۰۰ کیلومتر حوضه آبریز به تالاب انزلی می‌ریزد همچنین فاضلاب‌های پنج شهر اطراف تالاب به ویژه رشت و انزلی (تا ۸۰ درصد)، وارد این تالاب می‌شود. افزون براین، مقصد فاضلاب ۲۳۸ روستا به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم تالاب بین‌المللی انزلی است. ورود فاضلاب‌های خانگی در کنار پساب‌های صنعتی و سموم کشاورزی به تالاب انزلی منجر به تشکیل رسوبات آلی به‌ویژه در غرب و مرکز تالاب شده است ». 
بازدید از تالاب انزلی نشان می‌دهد که در حال حاضر کاهش عمق تالاب انزلی به‌حدی است که در بیشتر نقاط تالاب امکان تردد قایق وجود ندارد و برای همین در برخی نقطه‌ها سعی شده از طریق برداشت لجن‌ها و رسوبات مسیر حداقل برای تردد قایق‌ها بازگشایی شود. از سوی دیگر کم‌آبی تالاب انزلی تا حدی پیش رفته که در بخش‌هایی از تالاب از نیلوفرهای آبی که سالانه هزاران نفر را برای بازدید به سمت تالاب می‌کشاند، خبری نیست . 
متأسفانه ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود و ماهیان دیگر قربانی کم‌آبی و «آلودگی» تالاب انزلی هستند. در سال‌های اخیر به‌تدریج جمعیت خود را بر اثر کاهش عمق تالاب، انبوه رسوبات، آلاینده‌های سمی و نبود اکسیژن کافی از دست داده‌اند؛ موضوعی که هر روز باعث نگرانی بیشتر مردم محلی - که ارتزاق آنان وابسته به تالاب بوده است- می‌شود.  یکی از صیادان انزلی است که از کاهش شدید جمعیت ماهی‌ها ناراحت است و نسبت به بدتر شدن وضع ابراز نگرانی می‌کند. او به ایسنا می‌گوید: جمعیت ماهیان تالاب خیلی کم شده است به طوری که حتی نسل گربه‌ماهی بزرگ و سوف سفید در تالاب انزلی منقرض شده است، بدتر از آن، ماهی کپور نقره‌ای که یک ماهی آکواریومی و زینتی است در تالاب رشد کرده است و به عنوان یک گونه مهاجم و دشمن ماهیان بومی به حساب می‌آید چون از نوزاد ماهیان دیگر تغذیه می‌کند . 
به دنبال همین تغییرات شوم در تالاب انزلی طی دهه‌های اخیر بود که در سال ۱۳۸۹ کارگروه احیای تالاب انزلی به ریاست استاندار گیلان و با حضور نمایندگان کلیه دستگاه‌ها از جمله سازمان حفاظت محیط زیست تشکیل شد و تاکنون مصوباتی را هم در راستای کنترل کاهش آب تالاب و احیای آن به تایید رسانده است که البته در سال ۱۳۹۵ به دنبال گزارش منتشرشده دانشگاه تهران با محوریت کاهش شدید عمق تالاب انزلی محرز شد که به منظور بازگرداندن حیات به تالاب انزلی باید جابه‌جایی رسوبات در ۷۰۰۰ هکتار از عرصه‌های تالاب انزلی صورت بگیرد؛ رسوباتی که عمق آن بین هشت تا ۱۱ متر بود. در همان سال از سوی شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان پروپوزالی برای لجن‌زدایی از تالاب انزلی از طریق روش بایوجیمی ارائه شد و به گفته محمدپور- مدیرکل محیط زیست گیلان- «در اواخر همان سال، در کارگروه احیای تالاب انزلی مصوب شد که در یک عرصه ۱۶ هکتاری از استخرهای شیلات، طرح زیست‌پالایی با روش بایوجیمی به صورت پایلوت اجرا شود. بعد از پایلوت در استخرها، پژوهشکده آبزی‌پروری به عنوان ناظر طرح، به‌طور رسمی نظرات مثبت خود را اعلام کرد .»

روند تصویب روش بایوجیمی
 در کارگروه احیای تالاب انزلی 
در مورد جزییات روش بایوجیمی و تاثیرات آن روی تالاب انزلی، فرشید سهیلی نجف‌آبادی - ایده‌پرداز طرح بایوجیمی- با اشاره به اینکه برای خودپالایی و اکسیداسیون فعال، ایجاد شرایط هوازی برای تالاب و در نتیجه کاهش عمق لجن، افزایش اکسیژن و افزایش خود پالایی ترکیب بایوجیمی پیشنهاد شده است، در مورد روال پذیرش این طرح به ایسنا توضیح می‌دهد: کارگروه احیای تالاب انزلی در سال ۱۳۹۵ مجوز اجرای این طرح را در ۲۵ هکتار از تالاب داده است اما شرط کارگروه این بود که طرح ابتدا توسط کارشناسان ژاپنی آژانس همکاری‌های بین المللی ژاپن (جایکا) بررسی و تأیید شود. کارشناسان ژاپنی نیز ضمن پذیرش طرح، پیشنهادات پنج‌گانه‌ای ارائه دادند که یکی از آنها این بود که طرح بایوجیمی به صورت تیمار و شاهد در استخرهای خاکی شبیه به محیط تالاب اجرا شود و پس از بررسی نتایج، درمورد اجرای طرح در تالاب تصمیم‌گیری شود .

شبهه وارده به کمیته نظارت 
بر اجرای طرح بایوجیمی 
شاید یکی از موضوعاتی که نگرانی‌ها را در مورد اجرای طرح بایوجیمی بیشتر می‌کند و باعث بی‌اعتمادی به تصمیمات و نتایج اندازه‌گیری‌ها می‌شود، آن است که کارفرمای طرح، سازمان حفاظت محیط زیست است. درعین حال کمیته نظارت عالی بر اجرای طرح یابوجیمی نیز در سازمان حفاظت محیط زیست تشکیل شده است. افزون بر اینها ناظر طرح نیز از سوی سازمان حفاظت محیط زیست انتخاب شده است. مسعود باقرزاده کریمی - سرپرست دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها سازمان حفاظت محیط زیست - در این مورد این شبهه به ایسنا می‌گوید: اول اینکه سازمان حفاظت محیط زیست برای اظهار نظر علمی و دقیق و تصمیم‌گیری در مورد طرح باید از کمک متخصصان این حوزه استفاده می‌کرد.به همین علت ناظر برای این کار انتخاب شد و در حال حاضر هم این سازمان بر مبنای نظرات کارشناسی ناظران طرح، موضع‌گیری می‌کند. این امری طبیعی است چون سازمان حفاظت محیط زیست همه تخصص‌های مورد نیاز را در اختیار ندارد و باید از کمک متخصصان این حوزه استفاده کند بنابراین هر آنچه ناظر بگوید این باید آن را بپذیرد . 
او ادامه می‌دهد: در مورد کمیته نظارت بر اجرای طرح بایوجیمی که شبهاتی در مورد آن مطرح شده است، باید بگویم با اینکه این کمیته در سازمان حفاظت  محیط زیست تشکیل شده است اما از سازمان برنامه و بودجه، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و از دفاتر تخصصی سازمان حفاظت محیط زیست مثل دفتر حیات وحش و دفتر زیستگاه‌ها نمایندگانی در آن حضور دارند همچنین هشت استاد دانشگاه مسلط به حوزه نانو و ژئوشیمی مسلط عضو کمیته هستند. ضمن اینکه حضور کلیه افراد در کمیته نظارت آزاد است بنابراین فضای نظارت و ارزیابی به‌طور کامل ایجاد شده است. از مخالفان و منتقدان پروژه بایوجیمی درخواست می‌کنم که با عدد و رقم حرف بزنند تا بحث به شکل فنی و علمی
 پیش برود .

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی