آخرین اخبار :
  • منتشر شده در سه شنبه, 18 دی 1397 10:47
دکتر هادی حمیدیان رئیس نظام مهندسی معدن مازندران و عضو هیات علمی دانشگاه تاکید کرد

رشد اقتصادی معدن بالاتر از صنعت و تجارت

 
 
 
 

دکتر هادی حمیدیان - رئیس نظام مهندسی معدن مازندران و عضو هیات علمی دانشگاه
نقش معدن در اقتصاد ایران
متاسفانه به اهمیت بخش معدن در اقتصاد ایران توجه نشده است. سهم بخش معدن از اقتصاد ایران حدود یک تا یک و نیم درصد بیان شده است. هر چند که آمارهای ارائه شده غیرواقعی و نیز بدون در نظر گرفتن سهم بخش صنایع معدنی است اما به طور کلی سهم بخش معدن از اقتصاد ملی ما هنوز تا رسیدن به جایگاه اصلی خود بسیار فاصله دارد.
از نظر ارزش افزوده، بخش معدن دارای مزیت بالاتری نسبت به بخش‌های تجاری، مسکن و بسیاری از صنایع می‌باشد که نمونه‌های بارز آن در سال‌های اخیر در بورس دیده شده است. ایجاد ارزش افزوده بیشتر در بخش معدن نیازمند برنامه‌ریزی صحیح است که هدف اصلی این برنامه‌ها باید بر روی فعالیت‌های اکتشافی و سرمایه‌گذاری بر روی آن، ارائه تسهیلات و حمایت‌های دولتی و جلوگیری از خام‌فروشی متمرکز باشد. این مهم که در سیاست‌های کلی نظام در بخش معدن ابلاغ شده توسط رهبری نیز مورد تاکید قرار گرفته است (ارتقای سهم معدن و صنايع معدني در توليد ناخالص ملي، ‌اولويت دادن به تامين مواد مورد نياز صنايع داخلي كشور، ‌صادرات مواد معدني فرآوري شده، استفاده از موقعيت ويژه زمين شناسي ايران، گسترش همكاري‌هاي بين‌المللي (علمي، فني و اقتصادي) جهت جذب و جلب دانش و منابع و امكانات داخلي و خارجي در زمينه اكتشافات معدني‌، ‌ايجاد واحدهاي فرآوري و تبديل مواد معدني به مواد واسطه و مصرفي).
حال چرا این بخش مورد غفلت واقع می‌شود؟! این  سوالی است که جواب آن می‌تواند ریشه در عدم شناخت بخش معدن داشته باشد. همواره بخش معدن علاوه بر نداشتن جاذبه‌های بخش صنعت و تجارت چه به لحاظ سرمایه‌گذاری و چه از نظر سختی کار، از دیرباز به عنوان عاملی در تعارض با محیط‌ زیست معرفی شده در صورتی که برآیند آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از بخش‌های دیگر، مانند صنعت اگر بیشتر نباشد کمتر نیست. 
یکی از نقاط قابل اتکای اقتصاد کشور در نیل به اقتصاد بدون نفت توجه به بخش معدن و پتانسیل‌های موجود بالقوه در این بخش می‌باشد‌. وجود تعداد زیادی صنایع بالادستی و پایین‌دستی (صنایع معدنی) از مزیت‌های بخش معدنی کشور می‌باشد و مسیر رشد اقتصادی و صنعتی با توجه به تنوع و وفور مواد معدنی در کشور، انرژی و کارگران ارزان بسیار هموار است. این در حالی است که در صورت استفاده تمام ظرفیت‌ها در بخش بالادستی و پایین‌دستی معدن، بی‌شک، کشور از رشدی مناسب در این بخش برخوردار خواهد شد. توجه به این نکته ضروری است که معادن به سود پایین و ریسک بالا در نزد سرمایه‌گذاران شناخته شده‌اند که برای رونق این بخش باید دولت‌مردان و سیاست‌گذاران با وضع قوانین حمایت‌گرا و ارائه تسهیلات ارزان‌قیمت و اقتصادی کردن طرح‌ها، سرمایه‌گذاران را به سرمایه‌گذاری در این بخش ترغیب کنند. در حال حاضر، سرمایه‌گذاری دولت در کشف معادن جدید ناچیز بوده و تقریبا مجموع ذخایر معدنی کشور به جز نفت، ذخایر قدیمی است در حالی که سرمایه‌گذاران و فعالیت در این زمینه و کشف معادن و ذخایر جدید می‌تواند جایگاه کشور را در جهان ارتقا داده و در جذب سرمایه‌گذاری و تکنولوژی خارجی در این بخش بسیار موثر باشد. 
سهم معدن در اقتصاد ایران چه کم باشد چه زیاد، نباید این نکته را فراموش کرد که تاثیر رشد معدن بر رشد اقتصادی ایران به‌طور غیرمستقیم بیشتر از تجارت و حتی صنعت است. به عبارتی، فعالیت‌های معدنی سبب رونق بخش حمل و نقل، صنایع معدنی حتی غیر معدنی و اشتغال می‌شود. از سوی دیگر اشتغال در معادن پایدارتر و با توجه به پراکندگی آن در سراسر ایران، اشتغال در مناطق محروم را نیز در بر می‌گیرد، اما نکته دیگری که نباید از آن غفلت شود تاثیر معدن بر صنعت است. اگر صنایع فولاد، مس، سیمان، سنگ ساختمانی، کارخانه‌های سرب و روی، گچ و نظایر آن در ایران سودآور هستند به‌دلیل فعالیت بخش معدن کشور است؛ در غیر این صورت صنایع معدنی در ایران رشد نمی‎‌نمودند و در مرحله بعد اگر صنایع معدنی در ایران نبود، بسیاری از ارزش افزوده‌های بخش معدن به وجود نمی‌آمد، بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که معدن قدرت و ارزش افزوده آشکار و پنهانی دارد که نباید مورد غفلت قرار گیرد.
واحدهای معدنی عمدتا در خارج از مناطق قابل سکونت و عمدتا بیابانی قرار دارند. این معادن از مراکز شهری و جاده‌های اصلی ده‌ها و نه بلکه صدها کیلومتر فاصله دارند و طبیعتا مردم از وجود آنها بی‌خبرند یا کمتر خبردارند. از طرف دیگر محصول آنها نیز به‌طور مستقیم به مصرف عموم مردم نمی‌رسد بلکه ماده اولیه کارخانه‌های بزرگ تولیدی هستند. همین امر سبب شده تا برخلاف کارخانه‌های صنعتی که در کنار جاده‌ها و شهرهای بزرگ واقع هستند، معادن از چشم مردم به دور باشند. 
این در حالی است که ده‌ها هزار معدنکار در صدها معدن سنگ تزئینی، سنگ‌آهن، زغال‌سنگ، سنگ سولفیدی، سرب و روی، فسفات بدون وقفه در حال استخراج ده‌ها میلیون تُن کانسار از زمین هستند، همچنین نباید از یاد برد که حجم عملیات در معادن کشور بسیار سنگین است، به‌طور مثال در بخش سنگ‌آهن، در سال گذشته 6/42 میلیون تُن استخراج انجام شده که از این میان 27 میلیون تُن سنگ‌آهن بعنوان محصول مورد استفاده از کارخانه‌های فولادسازی ارسال شده، یا در بخش زغال‌سنگ و سرب و روی حدود 2 میلیون تُن استخراج صورت می‌گیرد. در بخش مس نیز برای استحصال 220 هزار تُن مس لازم است تا حدود 100 میلیون تُن استخراج انجام شود، اما این حجم عظیم عملیاتی به راحتی دیده نمی‌شود، چرا که معادن، جذابیت خودروسازی و یا هواپیماسازی را برای مردم ندارند.

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی